ኣብ 21 ግንቦት 1952፡ ሚስተር ዲ. ሹት (Mr. D. Schut) ንCalvinistische Juristen Vereniging መደረ ኣቕሪቡ ነይሩ። ባዕሉ ከም ዝበሎ፡ እዚ ኣዝዩ ሓደገኛ ስራሕ ነይሩ። ምኽንያቱ ካልቪናዊ መምህርቲ (ካልቪኒዝም) ኣብ ነጥብ ክስ ወይ ኣብ ናይ ሕጊ ክርክር እንዳለ ዝተለመደ መስርሕ እትምህር ኣለዎ ዶ?
ኔዘርላንድ ነዊሕ ናይ ካልቪኒዝም ተዘውታር ኣለዋ። ካብቲ ጥንታዊ መንገዲ ኣምስተርዳም እናኸደኻ፣ ብWesterkerk ወይ ብZuiderkerk ኣቢልካ እንተ ተጓዒዝካ፡ እዚ ሃገር ብተሓድሶ (ረፎርሜሽን) ብዝምባል ከም ዝተቐርጸ ትስምዓ። ፕሮቴስታንቲዝም ንቤተ-ክርስትያን ጥራይ ዘይኮነ፡ ንትምህርቲ፣ ፖለቲካ፣ ስነ-ጥበብን — ዘይፍለጥ እኳ እንተሎ ብትንሳኤ ዝሓሸ ዝኾነ - ሕግ እውን ቀይሩ እዩ።
ግን ከመይ ብትኽክል? እዚ እቲ ሕቶ እዩ እቲ ኣምስተርዳማዊ ጠበቓ D. Schut ኣብ 1952 ኣብ ዝተገለጸ ፍሉይ ጽሑፍ ሓባር ዘቕረበ ኣስተምህሮ፡ Calvinistische beginselen en burgerlijk procesrecht። እዚ ጽሑፍ ንሕጊ ከምኡውን ንመምህራን ናይ ሃይማኖት ዝምልከት ስለዝጠቕም ዝምልከት እዩ፣ ከምኡውን ኣብ እቲ እዋን ኔዘርላንዳውያን ስለ ዝምድና እምነትን ማሕበረሰብን ከመይ ከም ዝሓሰቡ ብዙሕ ክብል ዝኽእል እዩ።
ቅኑዕ መእተዊ፡ ካልቪን ባዕሉ ኣይገበሮን
Schut ክምርጽ ውድብ ብሓደ ዘገርም ምስጢር ብምግላጽ ይጅምር። ካልቪን ባዕሉ — ካልቪኒዝም ዝተሰምየሉ ሰብ — ኣብ ዓቢ ስርሓቱ ናይ ምምስራት ንፍርዲ ናይ ጀኔቫ ወሲቡ ብግልጺ “ካልቪኒያዊ መትከላት” ንሕጊ መስርሕ ፍትሒ ኣይተግበረን። ብቐሊሉ ጥሩቕ ሕግታት ክኣቱ ክፍትን እዩ ነይሩ፣ ንምምስሳሉ እንክ ብግልጺ ምስ ቴኦሎጅኡ ከይተተሓሓዘ።
እቶም ናይ መበል 19ን መጀመርታ መበል 20ን ዘመን ኔዘርላንዳውያን ኒዮ-ካልቪኒስት - ከም Abraham Kuyper ዝኣመሰሉ ሓሳባት ዝድግፉን ናብ ፖለቲካ ተዋስኦኦም ዝሓስቡን - ብዛዕባ ፍርዲ ኣፈጻጽማ ብቐንዱ ናብ ገበናዊ ሕጊ (strafrecht) እዮም ዘተኩሩ ነይሮም። ብዛዕባ ደንብታት ሲቪላዊ መስርሕ - ወገናት ጉዳያቶም ናብ ዳኛ ከመይ ከቕርቡ፣ መርትዖ ከመይ ይቐርብ፣ ፍርዲ ከመይ ይውጽእ - ኣዝዩ ብግልጺ ዝጽሕፉ ነገር ብዙሕ ኣይነበሮምን።
እናስ ካልእ ጸገም ድማ ኣሎ፤ እቲ ርእሰ-መጽሓፍ ቅዱስ ብእዚ ልዑል ዓውዲ እዚ ኮንክሪት ሕግታት ብቐጥታ ኣይህብን እዩ። ሉተር እንተኾነ ኣብ ብሉይ ኪዳን ግቡእ ዘይኮነ ነገር ብዛዕባ ዘይምሕረት ብምባል ኣስተምህሮ ሀበ ( “der Juden Sachsenspiegel” )፣ እንተኾነ ግን እቲ ብሉይ ኪዳን ከመ ምንጪ ሕጊ ብዕምቆት እንተ ዝወስድ ዝኾነ ይኹን ፣ እቶም ናይ መጽሓፍ ቅዱሳዊ ሕግታት ንእስራኤል ቴኦክራሲያዊ መንግስቲ እምበር ንዘመናዊ ሕጋዊ መንግስቲ (rechtsstaat) ከም ዝተጻሕፉ ክቕበሎ ኣለዎ።
እንተኾነ ግን፡ ይብል Schut፡ ብዙሕ ክበሃል ይከኣል እዩ። ብዛዕባ ሲቪላዊ መስርሕ ብቐጥታ ዝዛረቡ ጥቕስታት መጽሓፍ ቅዱስ ስለዘየለ፡ ብሰፊሕ መጽሓፍ ቅዱሳዊ ራእይ ብዛዕባ ኣምላኽ፡ ሰብ፡ መንግስትን ፍትሕን ኣቢልና ክንርእዮ ንኽእል ኢና።
ሲቪላዊ የፍርድ ክርክር ሕጊ ብእንታይ እዩ?
ቅድሚ ምቕጻልና ደሓር ብምስትሓት፡ ንንእሽቶ መተሓላለፊ ንርአ። ሲቪላዊ መስርሕ ሕጊ — ኣብ ቋንቋ ኔዘርላንድስ እውን “civiel procesrecht” ወይ “burgerlijke rechtsvordering” ተባሂሉ — ብዙሓት ሰባት እንተዘይተገንዘቡ እቲ ዝውግእ እዩ፣ እንተኾነ ግን ንህይወቶም ብምሉእ መጠን ብቋሚ መንገዲ ይቕይሮ።
ንበል፡ ጎረቤትካ ንመኪናኻ ኣበላሺዩ ክኸፍል እንተኸብረ ኣይኮነን ይኽልክል። ወይ ትካል ኣቕሑ ዘይግቡእ ይምግብ፣ ገንዘብ ክመልስ ድማ ኣይደልይን። ወይ ንስኻን ቀዳማይ መጻምድትኻን ብዛዕባ ክፍሊ ቤት ኣይተሰማምዕኩምን። ሽዑ ናብ ዳኛ ክትከዱ ትኽእሉ ኢኹም። ግን ከመይ ትገብሩ—መስርሕ ከተጀምሩ ከመይ፣ እንታይ መርትዖታት ከተቕርቡ ከም ዝፍቀድ፣ ዳኛ ከመይ ክፍርድ ከም ዝኽእል፣ ፍርዲ ከመይ ክትትግበር—እዚ ኹሉ ብሕጊ መስርሕ ዘለዎ ሲቪላዊ ዳኝነት ይውሰን።
Schut ከምዚ ኢሉ ይገልጾ፡ ሓደ ዜጋ ብሲቪላዊ ሕጊ ዘለዎ መሰላት ከመይ ክረኽቦ ከም ዝኽእል ዝውስን ሕግታት እዩ። እዚ ብመንግስቲ ኣቢልካ መሰላት ምኽባር ወይ ምሕላው እዩ። ንዚ ድማ ክልተ ዓበይቲ ክፋላት ኣለዉዎ፡ እቲ መስርሕ ባዕሉ (ፍርዲ ከመይ ትረክብ?) ከምኡውን ምትግባር (እቲ ፍርዲ ከመይ ብግብሪ ይፍጸም?)።
ሰለስተ ካልቪኒስታዊ መልሕቂ ነጥብታት
ሹት ብተዘዋዋሪ እኳ እንተኾነ፡ ብኣገዳሲ ንሕጊ ኣሰራር ፍርዲ (procesrecht) ዝነክድ ሰለስተ መሰረታዊ ሃሳባት ቅዱስ መጽሓፍ ይፈላልይ።
1. ቅድስና ስም ኣምላኽ
ኣብቲ ናይ 1952 ሕጊ መስርሕ ፍርዲ ኔዘርላንድስ፡ መሓላ ዓቢ ግደ ነበሮ። መሰኻኽር መሓላ ይገብሩ ነበሩ፡ ወገናት ድማ ነቲ ዳኛ ኣብ ውሳኔኡ ዘገድድ “መወዳእታ መሓላ” (beslissende eed) ክገብሩ ይኽእሉ ነበሩ። እዚ ምናልባት ጥንታዊ ክመስል ይኽእል እዩ፡ እንተኾነ ግን እቲ ሓሳብ ጥንታዊ እዩ፦ ንኣምላኽ ከም ምስክር ብምጽዋዕ፡ ንሓቂ ንምዝራብ ትግደድ።
ካብቲ ናይ ካልቪኒዝም መጽናዕቲ ክርአ ከሎ፡ እዚ ክልተ ጎድኒ ዘለዎ ሰይፊ እዩ። ብሓደ ወገን፡ ስም ኣምላኽ ኣብ ቤት ፍርዲ እንተ ተጠቒምካ፡ እዚ ብቁምነገር ክትወስዶ ኣለካ — ስሙ ብኸንቱ ክትጥቀመሉ ኣይትክእልን። ብኻልእ ወገን ድማ፡ እቲ መስርሕ ንሓቂ ብሓቂ ክተኮር ኣለዎ። እቲ “ወሳኒ መሓላ” — ሓደ ወገን ንኻልኣይ ወገን ከም መወዳእታ ናይ መስርሕ መሳርሒ መሓላ ከተገድዶ ዝግብኦ — ንSchut ምስ ጸገም ይምሳሰል። እቲ መሓላ ንሓቂ ንምርግጋጽ ኣይኮነን፣ ንሕጋዊ መኽሰብ/መወዳእታ ተመዝጊቡ ዝጸንዕ ኩነታት ንምስባር ዝውዕል እዩ። በዚ ድማ ናብ “processuale deus ex machina” ይቕየር፣ ርካሽ ዘይስርዓታዊ መፈነዊ ነገር (truukje) እዩ ዝስሙ ኣምላኽ ብዘይግቡእ ንምጥቃም ዝፍቅድ።
2. ሓጢኣት ሰብን መብርሂ ሓጢኣትን
እዚ ናይ ካልቪኒዝም መሰረታዊ ትምህርቲ እዩ፡ ሰብ ወዲቑ እዩ፣ እተጋጋይ እዩ (feilbaar)፣ ናብ ምታለልን ናብ ናይ ርእሱ ጥቕሚን ዝተመለሰ እዩ። እዚ እኳ ኣሕዝን ይመስል፣ ግን ኣብ ሕጊ መስርሕ ፍርዲ ብትኽክልን ተግባራዊን ዝኾኑ ውጽኢታት ኣለዎ።
ኣብ ዝኾነ መስርሕ ፍርዲ፡ ነፍሲ ወከፍ ወገን ንጥቕሚ ርእሱ ቀዳምነት ንምሃብ ይደሊ። እዚ ሰብኣዊን ዝርድእን እዩ። እንተኾነ ግን፡ ሕጊ መስርሕ ፍርዲ ነዚ ኣብ ግምት ከእቱ ኣለዎ። ብሓደ ወገን ካብ ሓሶትን ጥልመትን ክከላኸል ኣለዎ፡ ብኻልእ ወገን ድማ ንሰብ ዘለዎ እምነት ክሕሉ ኣለዎ — ምኽንያቱ ብዘይ እቲ ዝተወሰነ እምነት፡ ዝኾነ ጉዳይ ክትውስን ኣይትኽእልን ኢኻ። ምስክርነት፡ ጸብጻብ ክኢላታት፡ መግለጺ ወገናት፡ ኩሎም እዞም ነገራት ሰባት፡ እቶም ዘይፍጹማት ሰባት እውን እንተኾኑ፡ ሓቂ ክዛረቡ ከም ዝኽእሉ ይግምቱ።
እቲ ዳኛ ባዕሉ እውን ሓጢኣተኛን ምስሕሓል ዘይኣይክነት ዘለዎን እዩ። በዚ ድማ እዩ ብትኽክል እቲ ሓይሊ ከም ዝትርጎም ዘሎ መግብእ ክንብል ዝኽእል፣ እቲ ድሕሪ ሕጊ ዝስዕብ ከኣ ምኽንያት ዝህሉ። Schut ከም ዝበሎ ብድምቀት፡ “ብዛዕባ እዚ ናይ ምስሕሓል ናይ ዳኛ ዝምስክር ዝኸኣል መስክር ምስክር” እዩ። ዳኛ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ “ኣምላኽ” ተብሂሉ ይግለጽ (ዘጸኣት 22)፣ እንተኾነ ግን ንሱ እውን ሰብ እዩ። እዚ ፈጺሙ ክንረስዕ የብልናን።
3. ግደ መንግስቲ
ኣብዚ እዩ እቲ ጉዳይ ናብ ፍልስፍና ዝቕየር። ግደ መንግስቲ እንታይ እዩ? እቲ ባህላዊ መልሲ፡ ምኽባር ሕጊ እዩ። እንተኾነ ግን Schut እዚ ኣዝዩ ዘይነጽርን ሓደገኛን እዩ ኢሉ ይኣምን።
ንሱ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ — ካብ ብሉይን ሓድሽ ኪዳንን፡ ከምኡውን ካብ ናይ ካልቪን Institutie ብሰፊሑ ይጠቅስ — መንግስቲ ቀዳማይ ግዳ ንምኽባር ስርዓትን ሰላምን ከም ዝኾነ የንብብ። ብዘይካ እቲ “ሕጊ” ብሓፈሻዊ መገዲ። እዚ ምናልባት ተመሳሳሊ ክመስል ይኽእል እዩ፡ እንተኾነ ግን ከምኡ ኣይኮነን። ምኽንያቱ ቀዳማይ ግደ ስርዓት እንተኾይኑ፡ ፍርዲ መገዲ እዩ እምበር፡ ዕላማ ባዕሉ ኣይኮነን።
እዚ ዓቢ ግብራዊ ሳዕቤናት ኣለዎ። መንግስቲ ሕጊ ንምኽባር እንተሊያ፡ ባዕላ ጉዳያት ክትጅምርን ከተካይድን ክትክእል ነይርዋ። እንተኾነ ግን ግዳ ስርዓት እንተኾይኑ፡ ፍርዲ ኣብ ሲቪላዊ ጉዳያት ብመሰረቱ ተበግሶ ናይቲ ዜጋ ዝሓትት እዩ። ጎረቤትካ ንመኪናኻ ኣበላሽዩዋ? ሽዑ ንስኻ ኢኻ ስጉምቲ ክትወስድ ዘለካ፡ መንግስቲ ኣይኮነን።
ካልቪኒዝም ኣብ ቤት ፍርዲ፡ ብተግባር ዝተሰርሑ ኣጠቓቕማታት
ካብዞም ሰለስተ መሰረታት ተበጊሱ፡ ሽውት ንሓደ ዝተወሰነ ምዕራፋት ጉዳያት ኣብ ምድላው ዘካይድ ግብራዊ ኣርእስታት ይግብእ፣ እዞም እቶም ኣብቲ ናይ እቲ ዘመን ናይ ኔዘርላንድስ ሕጊ መስርሕ ፍርዲ ዝነኸፉ — እቲ ሕጂ እውን ተሳትፎ ዘለዎም ምዃኖም ዘርኢ።
ናጽነት ዳኛ
ፍርዲ ሕጊ ንምርግጋጽ እንተሊያ — እምበር ከም መቐጸልታ መንግስቲ ኣይኮነትን — ዳኛ ብፍጹም ናጻ ክኸውን ኣለዎ። Schut ኣብዚ ብሩህ እዩ። ንዳኛ ከም “ተሓባባሪ ምምሕዳር” ወይ ከም ፈጻሚ ፖሊሲ መንግስቲ ዝርእዩ ሓሳባት ብምሉኡ ነጺግዎ።
ንሱ ኣብዚ ናብቲ ካብ ግዜኡ ዝምስክር ተግባር ብምጥቃሱ እዩ ዝምላእ። ሕግን ኣውጻኢ ኣብቲ እዋን ንዳኛታት ኣዝዩ እናተወሰኸ ዝተሰልጠነ ስልጣን ሂብዎም ኣብ ሕጊ ናይ ማሕበራዊ ክራይ ኣባይቲን ኣብ ጉዳያት ሊዝ/ፓክት ምክራይን፣ እቲ ዳኛ ድማ እቲ ሕጊ ጥራይ ኣይተተግብሮን እንተኾነ ረብሓታት ከተመዛዝን እውን ከምኡ ናይ ኣተገባብር መንገዲ ይመርሕ ነይሩ። ሽት ክብል እኳ ዘሎ ኣብ ግቡእ እዩ ይብል፣ ግን ብመሰረት ክድሕን ዘይተገብእ እዩ፦ ዳኛ ናጻ ውሳን ንግጭታት ዝወስን እዩ፣ ፖሊሲ ዘውጽእ ኣይኮነን።
ማዕርነት ወገናት
ፍርዲ ምሃብ ማለት እውን፡ ቅኑዕ ፍርዲ ምሃብ ማለት እዩ። ክልቲኦም ወገናት ማዕረ መሳርሒ ክህልዎም ኣለዎ። ኣብ 1952 እዚ ኣይተለመደን ብቐሊል፡ ወጻኢታት ናይ መስርሕ ፍርዲ ከቢድ ነበረ፣ ድኻ ዝነበረ ድማ መሰሉ ክረክብ ኣይክእልን ነበረ። እቲ ስርዓት ናይ pro-deo ሕጋዊ ሓገዝ (ሕጂ፡ gefinancierde rechtsbijstand) ንእዚ ቀዳማይ መልሲ እዩ — ካብ እውን ብመለክዒ ካልቪኒስታዊ ኣረኣእያ ከም ዘርእይ ሽውት ድማ፡ ኣድላዪ መልሲ እዩ። መጽሓፍ ቅዱስ ንዛ ኣርብዐ ብሩህ እዩ ዝብል፡ “ኣብ ፍርዲ ምሃብ ዘይፍትሓዊ ኣይትግበሩ፤ ንድኻ ኣይትደግፉ፤ ንዓቢ ኣይትንዕቑ ኣይትክበሩ።”
ተገዳሳይነት ዳኛ
ሓደ ክላሲካዊ መሰረት ናይ ሲቪላዊ ሕጊ ኔዘርላንድስ፡ ዳኛ “ተገዛኢ” (lijdelijk) እዩ፡ ማለት ኣብቲ ወገናት ዘቕርቡሉ መሰረት እዩ ዝውስን፡ ካብቲ ናይ ግርጭት ዶባት ክወጽእ የብሉን። ባዕሉ ምርምር ኣይገብርን፡ ወገናት እንታይ ከም ዝደለዩ ኣይሓትን፡ ኣብቲ ንውሳኔ ዝቐረበሉ ጥራይ እዩ ዝድርት።
Schut ነዚ መሰረት ይከላኸለሉ፡ እንተኾነ ግን ብዘደንቕ መገዲ ይገልጽ/ይምዕቃብ። እንተ ክልቲኦም ወገናት ዳኛ ዝያዳ ክገብር ይፍቐድ እዩ እንተተሰማሚዖም፡ ክትሕተቱ ኣለዎ፡ እንተ ኣብ ትኽክል ነገር እዩ ክምልከት እዩ። ብመወዳእታ ዳኛ ንወገናት ኣብ ኣገልግሎት ይቘምድ፣ ኣይኮነን እቶም ወገናት ንዳኛ ዝመርሕዎ።
እንተኾነ ግን መንግስቲ ባዕላ ብኣውቶማቲክ ተገዛኢት ኣይኮነትን፡ ይብል Schut። ኣብ ፍሉይ ኩነታት — ንኣብነት ሓደ ፍርዲ ንመከላኸሊ ሃገር ኣገዳሲ ዝኾነ ፋብሪካ ክትተሓስን ዝመርሕ — መንግስቲ ክትዕቀብ ትኽእል እያ። እዚ ድማ ብዘይ መምርሒ ምግባር ኣይኮነን፡ ጉዳይ ምትእኽኻብ ስርዓት ናይ ምክትታል እዩ። እንተኾነ ግና ካሕሳ (ሓገዝ ገንዘብ) ክኽፈል ኣለዎ። ምስ ምውራስ (onteigening) ዝተመሳሰለ እዩ ንምርካብ ቀሊል።
ህጹጽ ፍርዲ (kort geding)
ኣብ ህጹጽ ስጉምቲ ዘድልየሉ ግርጭት ዝነበረ — ከም ምፍራስ ትካል፡ ዘይግቡእ ምውጻእ፡ ኣብ ዕዳጋ ዘሎ ሓደገኛ ፍርያት — ነቲ kort geding ይፈልጦ እዩ። እቲ ዳኛ ኣብ kort geding (ፕረዚደንት ቤት ፍርዲ) ህጹጽ ግዝያዊ ስጉምቲ ክወስድ ይኽእል እዩ፡ እቲ ዋና ጉዳይ ገና እንተ ዘይተራእየ እውን።
Schut ንእቲ kort geding ከም ምርግጋጽ ናይ መምርሒ መጽሓፍ ቅዱስ ይርእዮ፡ መዘግየት ፍትሕ እውን ዓመጽ እዩ። “ዘግይ ፍትሕ እውን ከም ዓመጽ እዩ” ይጽሕፍ። እቲ ስርዓት ንማሕበረሰብ ክገልግል ኣለዎ፤ እንተደኣ ከም መወዳእታ ውሳኔ ንዓመታት እንተደንጒዩ ካብ ሓደ ሰብ ኣብ ቅድሚ ጉድኣት እውን ከቢድ ጉድኣት እናተበጽሐ እንተሃልዩ፡ እቲ ስርዓት ይጠፍእ እዩ።
ፍርዲ መትሓላለፊ/መትካእ ዝምልከት (bemiddelend vonnis)
ካብቶም ዝበለጹ ኣገረምቲ ክፋላት እቲ ጽሑፍ፡ ብዛዕባ እቲ “ማእከላይ ፍርዲ” (bemiddelend vonnis) ዝበሃል እዩ። እቲ ዓቢ ሆላንዳዊ ተመራማሪ ሕጊ Paul Scholten ከምዚ ኢሉ ነይሩ፦ “ማእከላይ ፍርዲ ወትሩ ዘይፍትሓዊ እዩ።” ብምባል ድማ፡ ዳኛ ክውስን ዘለዎ መን ከም ዝሰዓረ እምበር፡ ንኽልቲኦም ወገናት ብማእከል ዘዕግብ መፍትሒ ብምጽዓን ኣይኮነን ማለቱ እዩ።
Schut ናይዚ መርትዖ እዚ ሓሳብ ሓይሊ ከም ዝውስን ይቕበሎ እዩ—ይኹን እምበር፡ እዚ ኣተሓሳስባ ኣዝዩ ፍጹም ምዃኑ ኣይከም እምነት ይስምዖ። ገለ ግዜ፡ ይብል፡ ዳኛ ብእንታይ ወገን ክንደይ ትኽክለኛ ከም ዝኾነ ንምውሳን ብርግጽ ኣይክእልን እዩ። ፍacts ዘይግልጽ እዩ፡ ናይ መርትዖ ሓላፍነት ማዕረ እናተኸፋፈለ ኣሎ፡ ሕቶ ሕጊ ድማ ምልልስ ዘለዎ እዩ። ስለዚ ፍትሓዊ መኻኸል ካብ ተማእከል ዘይሃብ ባይናሪ ፍርዲ ይበልጽ። እቲ “ጸሊም-ወይ-ጻዕዳ ኣቀራርባ” እቲ ዳኛ ድሕሪኡ ክጥቀመሉ ኣለዎ፡ “ብተደጋጋሚ ምስ ጽልም እውነታ እንነብሮ ዘለና ዘይሰማማዕን” እዩ።
እዚ ሎሚ እውን ኣገዳሲ ዝኾነ ተገዳሲ ሓሳብ እዩ። ውሳነታት ኣርቢትሬሽንን ዝተኣሰረ ምኽርን—ኣብ ንግዲ ዝበዝሕ ዝጥቀሙሉ—መብዛሕትኡ ግዜ ማእከላይ መፍትሒ ይሓዙ፡ እዚ ድማ ብባህሪኡ ዘይፍትሓዊ ማለት ኣይኮነን።
ግዴታ ምሉእ እውነት
ኣብ ሲቪላዊ መስርሕ ሕጊ ዘለዉ ወገናት ሓቂ ናይ ምዝራብ ግዴታ ኣለዎም ድዩ? እዚ ሕቶ እዚ ቀሊል ዝመስል እኳ እንተኾነ፡ ካብቲ ዝመስሎ ንላዕሊ ግን ሕጋዊ ውስብስብነት ዘለዎ እዩ።
Schut እዚ ኣብዚ መዳይ ብጥንቁቐ ዝተሰነየ እዩ። ወገናት ምሉእ ሓቂ ክነግሩ ግዴታ የብሎምን—ግዴታኦም እቲ ወገን ክሳዕ እቲ ክስ ወይ መከላኸሊ ዝምርኮስ ዝገብሮ ነገራት/ሓቅታት ንምቅራብ እዩ። ንኣብነት፡ ተለቃሒ ገንዘቡ ዳግም እንተመለሰ ኢልካ እንተ ተረኺብካ፡ እቲ ተዋላዲ ድሕሪኡ ናይ ምዕቖብ ግዜ ከም ዝሃብካ ክትገልጽ ኣይትግደድን ኢኻ። እዚ ኣይፍትሓዊን ኣይኮነን፤ እቲ ዋላ እዚ ናይ ኣድቨርሳሪ ስርዓተ ፍትሒ መሰረታዊ ነገር እዩ፡ ነፍሲ ወከፍ ወገን ናቱ ጉዳይ እዩ ዘቕርብ።
ናይ ሓቂ ግዴታ—እቲ ዘሎ እንተኾይኑ—ዘቕረብካዮ ነገር ብጭቡጥ ሓሶት ክኸውን የብሉን ማለት እዩ። ንሱ እውን እንተኾነ፡ ሓሶት እንተ ኣቕሪብካ፡ መርትዖ ናይ ምቕራብ ጾር ክትጾሮ ስለ ዘይትኽእል፡ ጉዳይካ ትስዕር። ስለዚ፡ እቲ መቕጻዕቲ ኣብቲ ስርዓት ባዕሉ ተሰፊሩ ኣሎ።
Schut ነቶም ዝያዳ ናይ ሓቂ ግዴታ ዝሓቱ ጸሓፍቲ ይነቅፎም እዩ። ወገናት ንተጻራሪ ወገን ዝጠቅም ሓቅታት እውን ክገልጹ እንተ ተገዲዶም፡ ንሓደ ክሲ ምልክታ ኩሉ መዝገብ ይኸውን እዩ። ኣብ መወዳእታ፡ ብትሕትና ይገልጽ፡ “ምስትኻኽላ መስርሕ ክሲ ብክንክን እንተሎ ግና ናብ ፍጻሜ መግባር ይኸውን መሰናኽል።”
እዚ ጽሑፍ እዚ ስለምንታይ ገና ኣገዳሲ እዩ
እዋን 1952 እዩ። ኔዘርላንድስ ካብ ካልኣይ ውግእ ዓለም ንምምላስ ብብዙሕ እተሓወሰት እያ። ብዓቢ ክፋል እታ ሃገር ሃይማኖታዊ ኣሰናዳእ እያ ነይራ፡ ኣብ “ደርቢታት” (ደርቢ ፕሮቴስታንት፡ ደርቢ ካቶሊክ፡ ደርቢ ሶሻሊስት፡ ደርቢ ሊበራል)። ሓጎስታት (ጠበቓታት) ብመንገዲ እዚ ኣብ መገዲ ክኢላ ይዛተዩ፡ ኣይተኾነ ብእንታይ ኣገባብ እምነቶም ንመስርሕ ሞያኦም ተጽዕኖ ከም ዝፈጥር ይምርምሩ እዮም።
እዚ ምናልባት ጥንታዊ ክመስል ይኽእል እዩ። ግናኸ እቲ ሽት (Schut) ዘቕርቦ ሕቶታት እንተሎ ብፍሉይ ከም እዚ ኣይኮኑን።
ዕማም ናይ ዳኛ እንታይ እዩ—ገለልተኛ ናይ ሓቂ ፈላላይ፣ እንተዘይ ናይ ሕጊ ኣተግባር ኣስፋሕፋሒ፣ ወይስ ኣገልጋሊ ናይ ማሕበራዊ ስርዓት? ዳኛ ካብ ፈጻሚ ሓይሊ ክሳብ ክንደይ ገለልተኛ ክኸውን ኣለዎ? መኻነ ሓሳብ (compromis) ንጹር ዘይኾነ/ግልጽ ውሳነ (klip-en-klare uitspraak) ካብ እንታይ ግዜ ዝበለጸ ይኸውን? ምርመራ ሓቂ ብመስርሕ ንሓቀኛ ሓቂ ከመይ ይጻረር? ፍርዲ ንህዝባዊ ስርዓት ክሓትት እንተ ተረኽበ፣ መንግስቲ ብንብል ክኣትው ይግባእ ድዩ?
እዚኦም ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዲሞክራሲያዊት ሃገር ዝለዓሉ ሕቶታት እዮም፡ እታ ሃገር ካልቪኒስታዊት ትኹን ኣይትኹን።
Schut ዝገብሮ—እዚ ድማ ሓይሉ እዩ—እዞም ሕቶታት እዚኦም ኣብ ሓደ ዝተዋደደ ኣመለኻኽታ ሰብን ማሕበረሰብን ምትካል እዩ። ሰብ ተጋጋዪ እዩ፡ ስለዚ ዳኛ እውን ከምኡ። መንግስቲ ስርዓት የኽብር፡ ግናኸ ንፍትሒ ብሕቱ ኣይኮነን። መስርሕ መሳርሒ እዩ፡ ዕላማ ኣይኮነን። ሕጊ ድማ ኣብ መወዳእታ ንማሕበረሰብ ዘገልግል ክኸውን ኣለዎ—ኣንጻሩ ኣይኮነን።
እዚ፡ ምስ ወይ ብዘይ ጥቕስታት ካብ መጽሓፍ ቅዱስ፡ ዘይሓልፍ መልእኽቲ እዩ።
