ሓንሳብ፣ ካልኣይ ሳዕ፡ ብዛዕባ ውዕል ምግዛእ/ምሽያጥ ክትፈልጥዎ ዘለኩም ኣገዳሲ ሓበሬታ

መኪና ትግዝእ፣ ላፕቶፕ ትእዝዝ ወይስ ካልኣይ ኢድ ብስክሌት ትሸይጥ—ብዝሒ ሰባት ማለት ምንጪ እዩ፣ ብመዓልቲ ብመዓልቲ ውዕላት ግዝኣት ይውዕል። እንተኾነ ግን እቲ ፍርያት ጉድለት ዝሓዘ ምስ ዝምለስ፣ እቲ ሸያጢ ክሰማማዕ ዘይደሊ ወይ ምስ ዘይግዜ ክትሕብር (ክትነግር) እንተ ዘግይኻኸ? ኣብ Burgerlijk Wetboek (ዝተፈላለየ ናይ ሲቪል ሕጊ ኔዘርላንድስ) ዘለዉ ሕግታት ብዙሕ ግዜ ካብቲ ዝመስል ንላዕሊ ዘይግልጹ እዮም።

ኣብዚ ዓንቀጽ እዚ፡ ሕጊ ብዛዕባ መሸጣ፡ መሸጣ ንተጠቀምቲ (consumentenkoop)፡ ዘይምስምማዕ (non-conformiteit) ከምኡውን ግዴታ ምቅራብ ቅሬታ (klachtplicht) እንታይ ከም ዝብል፡ ብተግባራዊ ኣብነታት ካብ ቀረባ እዋን ዝተራእዩ ፍርዳዊ ውሳነታት ብምጥቃም ብቐሊል ቋንቋ የረድእ።

ውዕል ሽያጥ ማለት እንታይ እዩ?

ናይ መሸጣ ውዕል ዝፍጠር፡ ሓደ ወገን ንብረት ንምሃብ ክመጽን፡ እቲ ካልኣይ ወገን ድማ ንዕኡ ዝኸውን ገንዘብ ንምኽፋል ክመጽን እዩ። እዚ ብቐሊሉ ዝረአ እኳ እንተኾነ፡ ብዙሓት ሕጋዊ መምርሒታት ግን ዘጠቓልል እዩ።

እቲ ሕጊ (ዓንቀጽ 7:1 BW) ከም ዝሕብር፡ “ሓደ ወገን ንንብረት ንምሃብ ይግበር፣ እቲ ካልኣይ ወገን ድማ ንምኽፋል ዝኾነ ናይ ገንዘብ ዋጋ (prijs) ንምኽፋል ይግበር” እዩ።
እቲ “ንብረት” መኪና ክኸውን ይኽእል፣ ገዛ፣ ከልቢ፣ ወይ ድማ እኳ ስታንዳርድ ሶፍትዌር ክኸውን ይኽእል እዩ።

ኣገዳሲ፡ ንስኻ ንዝኾነ ነገር ትለዋወጥ ወይ ብኢንተርነት (webshop) ትዕድግ እንተኾንካ፡ እዚ ብሕጊ ግዢ (kooprecht) ዝምራሕ እዩ።

እንታይ እዩ ናይ “consumentenkoop” ካብ ካልእ ዝፈልዮ?

ኣብ ዕድግቲ ንተጠቃሚ (consumentenkoop)፡ ሓደ ተጠቃሚ ማለት ካብ ሞያዊ ሸያጢ (ከም ድኳን ወይ ዌብሾፕ) ናይ ዕድግቲ ነገር ይዕድግ።
ብዙሕ ግዜ ተጠቀምቲ ካብ ሸያጥቲ ዝያዳ ውሑድ ፍልጠትን ሓይልን ስለ ዘለዎም፡ ሕጊ ተወሳኺ ምክልኻል ይህብ።

ናይዚ ምክልኻል እዚ ኣብነታት፦

• ሸያጢ ብዝተሰማምዕዎ መሰረት ከረክብ ይግባእ፡ እቲ ፍርያት ብግቡእ ክሰርሕን ከምቲ ዝተጸበይዎ ክኸውንን ኣለዎ።
• እቲ ሸያጢ ብዛዕባ ጉድለት እንተዘይፈለጠ እኳ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ግና ተሓታትነቱ ይቕጽል።
• ሓደ ጉድለት ካብ ዝተረኽበሉ ዕለት ጀሚሩ ኣብ ውሽጢ ሓደ ዓመት እንተጋጢሙ፡ እቲ ጉድለት ካብ መጀመርታ ጀሚሩ ከም ዝነበረ ይግመት። እቲ ሸያጢ ድማ እቲ ኩነታት ካልእ ምዃኑ ከረጋግጽ ኣለዎ።

ኣብነት፡
ሓድሽ ኤሌክትሪክ ብሽክለታ ትዕድግ። ድሕሪ ሸሞንተ ኣዋርሕ እቲ ሞተር ይዕንቀፍ ይጅምር። እቲ ሸያጢ “ንቡር ምውራድ” (slijtage) እዩ ይብል፣ እንተኾነ ግና ኣብ ውሽጢ ሓደ ዓመት ምስ ትዕድግ እዚ ምስ ዝተፈጸመ፣ ንሱ ከም ዘይኮነ ብጽዕነቱ ከም ዘይኮነ ክረጋግጽ ኣለዎ።

ዘይተስማማዕነት (Non-conformiteit): ፍርያት ምስቲ ዝተስማዕማዕ ኣይምስማዕ/ኣይምጣጠምን እንተኾይኑ

ኣብ ውዕል መሸጣ እቲ መሰረት እቲ ዝተረከበ ፍርያት ን“ናይ ስምምዕ ዘለዎ ምስ ስምምዕ ዝሰማማዕ” ክምልከት ኣለዎ እዩ (ዓንቀጽ 7:17 BW)። እዚ ድማ ኮንፎርሚቲ (conformiteit) ይበሃል።

ሓደ ፍርያት ዘይሰማማዕ (niet-conform) ዝበሃል፡

• ከምቲ ዝተዋህበ ኣይሰርሓን፤
• እቲ ዓዳጊ ክጽበዮ ዝነበረ ባህርያት ኣይዘለዎም እንተኾይኑ፤
• ወይ ንንቡር ኣጠቓቕማ ዝኸውን ኣይኰነን እንተኾይኑ።

ተግባራዊ ኣብነታት፡

• ዘይሽከርክር ሓደስቲ መሕጸቢት ክዳውንቲ።
• ካልኣይ ኢድ መኪና፡ ዝተቐየረ ዝመስል መጠን ኪሎሜትር ዘለዎ (kilometerstand ዝተመለሰ/ተመላለሰ)።
• ድሕሪ ክልተ ሰሙን ባዕላ ትጠፍእ ላፕቶፕ።

ኣብ ኩሉ እዞም ኩነታት፡ እቲ ሸያጢ ነቲ ጸገም ናይ ምፍታሕ ግዴታ ኣለዎ - መብዛሕትኡ ግዜ ብምጽጋን ወይ ብምቕያር። እዚ እንተዘይተኻኢሉ ወይ ብዙሕ ግዜ እንተ ወሲዱ ጥራይ፡ ነቲ መሸጣ ክትሰርዞ (ontbinden) ወይ ክፋል ገንዘብካ ክትመልስ ክትሓትት ትኽእል ኢኻ።

ናይ ምጉርምራም ግዴታ (መጉርምራም ኣብ ግዜኡ ምግባር): ብግዜኡ ምጉርምራም ኣገዳሲ እዩ

ሕጊ ኣዝዩ ጽኑዕ እዩ፡ ብግዜኡ ዘይጉርምር መሰሉ የጥፍእ። እዚ ኣብ ዓንቀጽ 7:23 BW ተጠቒሱ ኣሎ።

ግን "ብግዜኡ" ማለት እንታይ ማለት እዩ?
ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ (Hoge Raad) ከም ዝወሰኖ፡ እቲ ዓዳጊ ጉድለቱ ካብ ዝረኸበሉ እዋን ኣትሒዙ ኣብ ውሽጢ "ቅኑዕ ግዜ" (bekwame tijd) ክጉርምር ኣለዎ። ንተጠቀምቲ (consumenten) ዝምልከት ጽኑዕ መምርሒ ኣሎ፡ ክልተ ወርሒ ወትሩ ብግዜኡ እዩ።

ኣብነት፡
ኣብ ኦንላይን ስማርትፎን ትገዝእ። ድሕሪ ሓሙሽተ ሰሙን ባትሪ ከም ዘይትቀልዕ (ከይትከፍል) ትርኢ። ንሸያጢ ኣብ ውሽጢ ክልተ ወርሒ ካብቲ እትርኢ ከተድምጽ እንተኢልካ፡ ብግዜኡ ኢኻ። ሽዱሽተ ወርሒ እንተጸኒሕካ፡ እቲ ሸያጢ ግዜኻ ሓሊፉ ከምዘሎ ክብል ይኽእል እዩ - ድሕሪኡ ድማ ኩሉ መሰላትካ ይስረዙ።

እዚ ጥራይ ዘይምቹእ ዘይኮነስ፡ ወሳኒ እዩ፤ ብግዜኡ ኣይትሕብር ምባል ማለት ካብ ምስመራሕ (herstel) ከምዘይትሓትት ይገብር፣ ገንዘብ ዝተመልስ እውን ዘይትሓትት ትኽእል፣ ከምኡውን እቲ ካሕሳ ንጉድለት (schadevergoeding) እውን ክትሓትት እኳ ኣይትኽእልን ኢኻ (HR 17 novembre 2017, MBS/Prowi)።

ምጽጋን፣ ምቕያር ወይ ገንዘብ ምምላስ፦ እንታይ ክትሓትት ትኽእል?

ኣብ ዘይምስምማዕ (non-conformiteit)፡ እቲ ዓዳጊ ዝተፈላለዩ ኣማራጺታት ኣለዉዎ።

1. ምጽጋን ወይ ምቕያር - እቲ ሸያጢ መጀመርታ ነቲ ጸገም ንምፍታሕ ዕድል ክወሃቦ ኣለዎ።
2. ምፍርራሕ – እንተ እቲ መልሲ ከይከኣል ወይ ፋይዳ ዘይብሉ እንተኾይኑ፡ ንሽያጡ ክትመልሶ ትኽእል ኢኻ።
3. ናይ ዋጋ ምቅናስ ወይ ናይ ጉድለት ካሕሳ - እቲ ፍርያት ብኸፊል ዝጥቀመሉ እንተኾይኑ፡ ወይ ወጻኢታት እንተ ኣጋጢሙካ።

ኣብ መሸጣ ተጠቀምቲ (consumentenkoop) እዚ ቅደም ተኸተል ግዴታዊ እዩ፦ ቀዳማይ ምጽጋን ወይ ምትካእ፣ ኣብ ድሕሪኡ ጥራይ ምፍራስ/ምስላት ስምምዕ ይትግበር።

ዲጂታላዊ ምርብታትን ሓደስቲ ሕግታትን

እናተወሰኽ ብዙሕ ፍርያት ሶፍትዌር ይሓውሉ እዮም፤ ካብ መሳርሒታት ብልሓት ዝሕልዉ (slimme koelkasten) ክሳብ መኪናታት ናውሲ ኣብ ውሽጢ ዝምልምሉ መተግበሪታት (apps) ዘለዎም። ሕጊ ድማ ንዚ ተናቢሩ ተሰናዲኡ እዩ።

ንብረት ምስ ዲጂታላዊ ክፋላት ዝርከብ እታ ብሕጊ ኣብ ትሕቲ 'consumentenkoop' (ዓንቀጽ 7:5 ክፍሊ 1 BW) እዩ ሕጂ እዋን፤ ግና ግዜኣት ንጹር ዲጂታላዊ ኣገልግሎታት—ከም Netflix ወይ ውራድ ኢ-መጽሓፍ—ኣብ በይኑ ሕግታት ይወድቁ።

ከምቲ ኤውሮጳዊ ፍርዲ Dieselgate (HvJ EU 14 ሓምለ 2022) ዘርእዮ፡ ጸገማት ሶፍትዌር እውን ናብ ዘይምስምማዕ ክመርሑ ይኽእሉ እዮም።

እዚ ኩሉ ስለምንታይ ኣገዳሲ እዩ

ውዕሊ መሸጣ ቀሊል ዝመስል እኳ እንተኾነ፡ ብዙሕ ድንገታዊ መፈንጠራታት ኣለዎ። ተጠቀምቲ ካብቲ ዝሓስብዎ ንላዕሊ መሰላት ኣለዎም—እንተኾነ ግን እዞም መሰላት እዚኦም ብግዜኡን ብትኽክልን እንተገበሩ ጥራይ ይሰርሑ።
ወለቲ መሸጠቲ ድማ ንጹር ምርዳእ ኣለዎም፡ ማለት ድሕሪ ዓመታት እንታይ ከም ዝተርከቡ ብቀደምቲ ቅሬታታት ክተጋጥሙ ኣይግድድዎምን።

ስለዚ፡ ኣብ መንጎ ምክልኻል ንሕጋዊ ውሕስነት ሚዛን ንምሕላው እዩ።

መጠቓለሊ

• ውዕሊ ምሽያጥ ካብ ምጽምብራቕ ኢድ ዝበልጽ፦ ሕጋዊ ግዴታ ዘለዎ ስምምዕ እዩ።
• ተጠቀምቲ ተወሳኺ ምክልኻል ይረኽቡ።
• ሓደ ፍርያት ከምቲ ዝተመባጽዓሉ ክገብር ኣለዎ፡ እንተዘይኮይኑ ግን 'non-conform' (ዘይሰማማዕ) ይበሃል።
• ሓደ ነገር እንተዘይተዓሪቑ ብግዜኡ (ኣብ ውሽጢ ክልተ ወርሒ) ቅሬታ ኣቕርቡ።
• ቅድም ቀዳድም ምጽጋን ወይ ምትካእ፡ ድሕሪኡ ጥራይ እዩ ገንዘብ ምምላስ ዝከኣል።
• ዲጂታላዊ ፍርያት ብዝያዳ ኣብ ትሕቲ እቲ ንኣካላዊ ንብረት ዝምልከት ሕግታት ይወድቁ።

ምንጭታትን ሕጋዊ መርትዖታትን፡

• HR 27 ኤፕሪል 2001, Oerlemans/Driessen (ECLI:NL:HR:2001:AB1338)
• HR 17 ሕዳር 2017, MBS/Prowi (ECLI:NL:HR:2017:2902)
• HvJ EU 4 ሰነ 2015, Faber (ECLI:EU:C:2015:357)
• HvJ EU 14 ሓምለ 2022, Dieselgate (ECLI:EU:C:2022:572)
• መምርሒ (EU) 2019/771 ብዛዕባ ምሽዳግ እቃታት
• መጽሓፍ 7 BW, ርእሲ 1 – መሸጣን ንተጠቃሚ መሸጣን