ናይ ዕዳጋ ስራሕ ምቁጽጻር መሳርሒ ምእታው (markttoegang)
1. መእተዊ
ብ Wet toelating terbeschikkingstelling van arbeidskrachten (Wtta)፡ ኣውጻኢ ሕጊ ንሕጋዊ ቁጥጥር ናይቲ ናይ ኔዘርላንድ ዘውዲ ምቕራብ ሰራሕተኛታት ንምቕያር መሰረታዊ ለውጢ ይገብር። ኣብ ዝሓለፈ እዋን፡ ግጉይ ተግባራት ንምቅላስ ብዝበለጸ ብሲቪላዊ ሕታም ናይ ተሓታትነት ኣተሓሕዛ እናተጠቐም፡ ፋይናንሳዊ ውሕስነትን ውልቃዊ ስርዓተ ምስክር/ምልክት እንተኾነ፡ ሕጂ ግን ንህዝባዊ ሕጋዊ ፍቓድ/መእተዊ ስርዓት ይመርጽ። እቲ ብ1 ጥሪ 2027 ክጅመር ዝተሓሰበ መኣከብ/ተግባር ምስ መንግስቲ ኣውታር ጥራይ ሓድሽ ሕጋዊ ግዴታ ዘይኮነስ፡ ናይ መንግስቲ ንዕዳጋ ናይ ምቕራብ ስራሕ ብመልክዕ ንክትኣስር ዘቕይር ስርዓት ምልዋጥ እዩ ዝምልከት።
ናይዚ ሓድሽ ሕጊ ዋና ነጥቢ እዚ እዩ፡ ፍቓድ ዘይብሎም ናብ ስራሕ ንኻልኦት ዝልእኹ ኣቕራብቲ ክኢላ ወይ ውልቀ-ሰራሕተኛታት ናብ ጥቕሚ ኣይክህቡን ኣይክእሉን እዮም። ስለዚ፡ መእተዊ ናብ ዕዳጋ ብቅድሚ ውሳነ ብመሰረት ሕጊ ኣስተዳደር ዝውስን ይኸውን። እዚ ማለት ድማ፡ ትኩረት ካብ ድሕሪ ተግባር ዝመጽእ ዝተግባራዊ ቁጽጽር (repressieve handhaving) ናብ ቅድሚ ተግባር ዝግበር መከላኸሊ ምቁጽጻር (preventieve regulering) ይቕየር። በዚ መንገዲ፡ እዚ ስርዓት ምስ ኣብ ጽኑ ዝተቐጽዐ ዕዳጋታት ዘለዉ ዝፍቐድ ስርዓታት ይመሳሰል፡ ከም ኣብ ፋይናንሳዊ መደብ ወይ ኣብ መድረኽ ጨወታ ክስተ-ምእሳር፣ ኣብኡ ንጽህና ዕዳጋ ብቅድመ-መእተዊ መርመራ (toegangstoetsing) ይዕቀብ።
2. ሕጋዊ/መምርሒ መትከል ድሕረ-ባይታ ናይ ስርዓት ምእታው
እቲ ናይ ተግባር ምግምጋም ጸብጻብ እቲ Wtta ንኣናሽዊ ግብራት ንምዝጋእ ንምውዳእ እዩ ዝተኣለመ፣ ብፍላይ ኣብ እቲ እዝም ምስ ዘይተጠቕም ኣታዊ ክፍሊት፣ ሕማቕ መንበሪ ቦታ ከምኡውን ናይ ሓባራዊ ውሕስነትን ግብር ግዴታትን ንምምንጣል ዝግበሩ ስርዓታት ዝተፈተኑ ደካማ ዝኾኑ ስደተኛ ሰራሕተኛታት ክገጥሙ ከለዉ። እቲ ኣውጻኢ ሕጊ እቲ ስርዓት ናይ ምእታው (toelatingsstelsel) ብግልጺ ከም መሳርሒ ናይ “ውድድር ናብ ታሕቲ” (race naar de bodem) ንምቋምጽ ተገልጺ ይቕርብ፣ እቲ ውድድር ካብ ዋጋ ብልዕሊ ናብ ጥራት ንኽከይድ ንምግባር እዩ።
እዚ መምርሒ እዚ ሕጋዊ ትርጉም ኣለዎ። ምኽንያቱ እቲ ናይ ምእታው ስርዓት፡ ናይ ንግዲ ናጽነትን ናይ ኣገልግሎት ናጻ ምንቅስቓስን ዝገድብ እዩ። ከምዚ ዝበሉ ግደታታት ጥራይ ዝፍትሑ እንተለዎ ጥሙር ዓላማ ዝሕጸይ እንተሎን ተመጣጣኒ እንተኾይኑ እዩ። ብዛዕባ ምክልኻል ሰራሕተኛታት፡ ፍትሓዊ ውድድርን ግልጽነት ዕዳጋን ዝብል ትኵረት፡ ኣብዚ መዳይ እዚ ዝሕጸይ መሰረት ምምኽናይ ናይ ሓድሽ ስርዓት ይኸውን።
3. ኣብ ገበያ ተቆጻጻሪ ናይ ኔዘርላንድ ኣታዊ ማርኬት (Nederlandse Autoriteit Uitleenmarkt)
ንትግባረ Wtta፡ ኣብ ውሽጢ ሚኒስትሪ ማሕበራዊ ጉዳያትን ስራሕን ሓድሽ ክፍሊ ኣገልግሎት ይምስረት፡ ንሱ ድማ Nederlandse Autoriteit Uitleenmarkt (NAU) እዩ። NAU ብዛዕባ ኣብነት (toelating)ን ምፍታሕ (ontheffing)ን ውሳነታት ንምሃብ፡ ናይ መርመራ ትካላት ንምምልካት፡ ህዝባዊ መዝገብ ንምሕላው፡ ካብ ዕዳጋ ዝመጹ ምልክታታት ንምትንታን ሓላፍነት ይወስድ። ብተወሳኺ ከኣ ኣሰራርሓ እቲ ስርዓት ንምምሕያል ብዛዕባ ዝምልከት ኣተሓሳስብን መምርሒ ንምሃብን ድማ ሓላፍነት ክህልዎ እዩ።
NAU ብወግዒ ክፋል ሚኒስትሪ እናሃለወ እውን፡ ናጻ መዘናግዕ ስራሕ ዘለዎ ኣካል ኮይና ትቐመጥ። ኣብ እቲ ናይ ትግባር ጸብጻብ ድማ፡ ናጽነት፡ ክእለት (deskundigheid) ከምኡውን እምነት/እሙነት (betrouwbaarheid) ወሳኒ ምዃኖም ይጸልም፤ ብፍላይ ክልተ መወሰንታት መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ልዕሊ ኣውጺኦም/ኣብ ስራሕ ዘቕርቡ (uitleners)፡ ሰራሕተኛታትን ኣብ ስራሕ ዝቕጽሩ (inleners) ዝዓቢ ጽልዋ ክህልዎ ስለዝኽእል። ስለዚ NAU ብእውነት ከም “መሪሕ ዕዳጋ” እያ ተወዳብ፣ ማለት ንውልቃዊ ሕቶታት ጥራይ ዘይኮነስ ንጽሬትን ምዕባለን ናይ ምሉእ ዓውዲ ናይ ሕብረተሰብ ክትከታተል ዝግበር ኣካል እዩ።
ብሕጋዊ መዳይ፡ ውሳነታት ኣታሓዝ እንተምስክርን መምሪሕ ከም ውሳነታት (beschikkingen) ኣብ ውሽጢ Algemene wet bestuursrecht (Awb) ይቑጸሩ። እዚ ማለት፡ እተፈትነ ኣካላት ቅሬታ (bezwaar) ክቐርቡን ናብ ፍርዲ ይግባእ (beroep) ክግባእ ክገብሩን ይኽእሉ እዩ፣ ከምኡውን NAU ንመሰረታዊ መርሕታት ገባር ኣገልግሎት ይግደድ፣ እዚ እውን መርሕ ብጥንቃቐ፡ መርሕ ምኽንያታት ብግቡእ ምቕራብን መርሕ ምውዳብን ምጥንናን እዩ። ብሰንኪ እቲ ዘይተሓነ ኣገዳስነት ናይ ኣታሓዝ፡ ኣብ ዝመጽእ ዓመታት፡ ፍርዲ ኣብ ወሰን እቲ ዝሓልፎ መምርሒ መፈተሺ (reikwijdte) ናይ NAU ብዛዕባ መርትዖታት መምርሒ ዝህብ ሕብረት ፍርዲ ክፈጥር ይግበር።
4. ህዝባዊ-ውልቃዊ መዳይ፡ ናይ መርመራ ትካላት
ካብቲ ናይ ስርዓት ዝተፈልየ ነገር ማእከላይ ግደ ናይ ግል መርመራ ትካላት እዩ። ናይ መርመራ ጸብጻብ ካብ ብ NAU ዝተመርጸ ትካል፡ ብመሰረት ዝኾነ መእተዊ ቅድመ-ኩነት እዩ። እዞም ትካላት ቅድሚ ነገር ክሕተሙ ብብሔራዊ ክፍሊ ምርግጋጽ (Raad voor Accreditatie) ክረጋገጹ ኣለዎም፣ ድሕሪኡ ድማ ብ NAU ክተመደቡ ኣለዎም።
ኣብዚ፡ ውልቃዊ ትካላት ኣብ ውሽጢ ህዝባዊ ስርዓት ምእታው ኣገዳሲ ግደ ዝጻወቱሉ ቅርጺ ይፍጠር። ጽሬትን ናጽነትን ናይ መርመራ ትካላት፡ ንሕጋዊ መርገጺ ኣለቅሕቲ ወሳኒ ይኸውን። ኣብ ሓደ ግዜ፡ NAU ንመወዳእታ ውሳነ ናይ ምሃብ ሓላፍነት ይሕሉ። NAU ካብ ሓደ ኣወንታዊ ናይ መርመራ ጸብጻብ ክሳብ ክንደይ ክወጽእ ከም ዝኽእል (ንኣብነት ብተወሳኺ ምልክታት)፡ መበገሲ ናይ ሕጋዊ ክርክር ክኸውን ይኽእል እዩ።
5. ዋጋ ሰነዳት (leges) ብፋይናንስን ምምጥጣንን
NAU ብናይ ወጻኢ-መሸፈኒ ክፍሊታት (leges) እዩ ዝምወል። እቶም ዝዳለዉ ወይ ዝንእሱ ሰብ ኣብ ስራሕ እናተሰለፈ ዝእክቡ (uitleners) ንመስርሕ ምእታው (toelating) ወይ ምፍታሕ (ontheffingsprocedure) ክፍሊት ይኸፍሉ፣ ድሕሪኡ ድማ እቶም ኣብ መዝገብ እናተመዝገቡ ክሳብ ዘለዉ ቀጻሊ ዓመታዊ ኣበርክቶ ይኸፍሉ። ንመስርሕ ምእታው ክፍሊት ብሕጊ ክሳብ € 3.611 ዝውስን እዩ።
እቲ ክፍሊታት ምስቲ ናይ ወጻኢ መኽፈሊ መርህ ክሰማማዕ ኣለዎ፡ እዚ ድማ ኣብ ዝተገመተ ወጻኢታት ተመርኲሱ ንብዙሕ ዓመታት ዝተዘርግሐ እዩ። ኣብ መንጎ ናይ መጀመርታ መድረኽን ናይ ስራሕ መድረኽን ፍልልይ ይግበር። ሕጊ ኣውጻኢ ኣካል ብዛዕባ ኣሰላልማን ኣጠቓቕማን እቲ ክፍሊት ምሉእ ግልጽነት ንምሃብ ቃል ኣትዩ ኣሎ።
እዚ ናይ ፋይናንስ ስርዓት ንመርህ ምምጥናን (evenredigheidsbeginsel) ብምርኣይ ሕቶታት የልዕል። ብፍላይ ንንኣሽቱ ኣውጽኢት-ሰገነት (uitleners) እቲ ፋይናንሳዊ መእከቢ ኣገዳሲ ክኸውን ይኽእል እዩ። ብመሰረት ናይ ንግዲ መጠን ንሓሳብ ምፍላይ ብመሰረት ተመላላሲ ስራሕ (omzet) ንመጠናዊ ምምጥን ከበርትዖ ይኽእል እዩ፡ ግና ሕጋዊ ዘርጊሑ ብኣገባብ ክተደርብ ኣለዎ። እዚ እውን ብኸም መደብ ናይ ክፍሊት (legesheffing) ናይ ሕጊ ኣስተዳዳር ምርምራት/መስርሓት (bestuursrechtelijke procedures) ክፍጠር ኣይርሕቐን ይመስል።
6. መምርሒ ሽግግር እና ግዝያዊ ድኽመታት
ሓደ ፍሉይ ኣካል ናይ Wtta እቲ ናይ ሽግግር ሕግ (overgangsrecht) እዩ። ኣካየድቲ/ኣበርካትቲ ንግዲ (uitleners) ብግዜኦም ክምዝገቡ እንተኾይኖምን ቅድሚ 1 ሓምለ 2027 ናይ ምሕታት እንተኣቕረቡን፣ ኣብ ደረጃ ምትካል ክቕጽሉ ክርከቡ ይኽእሉ እዮም፣ ዋላ ብዘይ ጸብጻብ መርመራ (inspectierapport)። እዚ ማለት ኣብቲ ህዝባዊ መዝገብ ኣብ መጀመርታ ድማ ካልኦት ኣበርካትቲ እኳ እንተዘይተምርመሩ ብምሉኡ ክርከቡ ይኽእሉ እዮም።
እዚ ኣሰራርሓ እዚ ተግባራዊ እዩ፡ ግናኸ ብሕጊ ምስ ጸገም ዘይተሓላለፈ ኣይኮነን። ብሓደ ወገን፡ ዝእዘዝ ዓቕሚ ምርመራ (inspectiecapaciteit) ምስ ዘይምህላወ ብምኽንያት ናይ ዕዳጋ ምቕላሕ ንምክልኻል ይሕግዝ። ብኻልእ ወገን፡ እቲ ሕቶ ንውሓት/ሓደጋ ዝምልከት እንተተነጺጉ፣ ንእቶም ኣብ ግብሪ ዝዋሰኑ (inleners) ግቡእ ዘይምርግጋጽ ክፈጥር ይኽእል እዩ፣ ከምኡ ድማ ንእቶም ዝኣትዉ ሰባት/ኣገልግሎት ዝልእኩ (uitleners) ናይ ስም ጉድለት ክውስኽ ይኽእል እዩ። NAU ኣብዚ ደረጃ ምልክታት ኣዝዮም ክብደታውያን ክኾኑ ይኽእሉ እዮም እውን፣ ዋላ ብዘይ ጸብጻብ ምርመራ (inspectierapport) እንተኾነ ናብ ንምንእዳጋ ዝተነጽገ ወይ ምስራዝ ክመርሕ ይኽእል እዩ ኢሉ የጉልሕ። እዚ ድማ ብጥንቁቕን ብግልጽን ምኽንያት ምቕራብ ኣገዳስነት የረጋግጽ።
7. ምምሕዳርን ተግባራውነትን
እቲ ናይ ኣተገባብራ ዝምልከት ጸብጻብ ን Gateway review ይጠቅስ፣ ኣብኡ ድማ ብግዜኡ ትግበራ ከም ዝከኣል ይድምድም፣ ግናኸ መደብ ኣጸጋሚን ኣዝዩ ሓደገኛን ምዃኑ ይሕብር። ብፍላይ ምዕባለ ICT ስርዓታት፣ ናይ ሰብ ሃይሊ ኣተሓሳስባን ብግዜኡ በቂዕ ናይ መርመራ ትካላት ምምዳብን ኣገደስቲ ረቛሒታት እዮም።
እቲ መደብ፡ ናይ ምዝገባ ማዕጾ ኣብ መወዳእታ 2026 ክኽፈት፡ ምግምጋም ኣብ 2027 ክጅምር፡ ከምኡውን ግዴታ ምእታው ካብ 1 ጥሪ 2028 ክኽበር ይሕብር። ስለዚ፡ እቲ ስርዓት ብግቡእ ክሰርሕ ዝጅምር ድሕሪ 2028 እዩ። እተን ቀዳሞት ዓመታት ብዓቢኡ ፈተነ ዝበዝሐን ክኾና እየን፡ ኣብኡ ዝርከብ ተመክሮ ድማ ንመጻኢ ፖሊሲታት መምርሒ ክኸውን እዩ።
8. መደምደምታ
Wtta ንኣሰራርሓ ዕዳጋ ስራሕ መሰረታዊ ሓድሽ መገዲ የላልይ። ኣብዚ፡ ናብ ዕዳጋ ምእታው ንጽሬትን ንምሕላው ሰራሕተኛታትን ቀንዲ መሳርሒ ይኸውን። ምምስራት NAU ንዚ ሓድሽ ኣንፈት መረጋገጺ ይኸውን። ስለዚ፡ ዓውዲ ልቃሕ ስራሕ ኣብ ትሕቲ ህዝባዊ ቁጽጽር ዕዳጋ ይኣቱ፡ እዚ ድማ ቅድሚ ሕጂ ብዚ መጠን ዘይነበረ እዩ።
ሕጋዊ ትርጉም እቲ ስርዓት ብኣብዝሓ ክትከብ ዝተሓታት ክኸውን ዝኽእል ብኸመይ NAU ነቲ መወሰንታ ምግምጋማ ክትጥቀመሉ፣ ንምልክታትን ጸብጻባት መርመራን ብትግባር ክንክኣ እንታይ ከም ዝገብር፣ ከምኡውን ፋይናንሳዊ ጸገማት ብፍትሓዊ መጠን ከም ዝተኸፋፈሉ እዩ ዝውሰን። ኣብ ዝመጽእ ዓመታት ድማ እቲ ናይ ምእታው ስርዓት ብእምነት ንኽነኣ ተግባራት ጸረ-ሕጊ ክቕበል ድዩ እቲ ክስተት ወይ ከኣ ሓድሽ መገዲ ምውጻእ (ምምሕያር/ምትሓል) ክብርከት እዩ ዝብል እቶም ክርእዩ ክሕብሩ እዮም። ኣብ ስራሕ ሕጋዊ ምምሕዳር እንተኾነ ሓድሽን ተለዋዋጢን መዳይ ይፍጠር እዩ፡ ሕጊ ምምሕዳር፣ ሕጊ ስራሕን ሕጊ ዕዳጋን ብቐሊሉ ከም ዘይከውን ብተወሳኺ ክራኸቡ ዝኽእሉ።
