በኔዘርላንድስ የሳይበር ወንጀል

መግቢያ

ከእናንተ አንዳንዶቻችሁ ምናልባት እንዳስታወቁት እኔ ለትርፍ ጊዜ መጽሐፍትን በትርጉም እንደ hobby እታትማለሁ፤ ከምስራቅ አውሮፓ ቋንቋዎች ወደ እንግሊዝኛ እና ወደ ደች ቋንቋ እተረጉማለሁ – glagoslav.com። ከቅርብ ጊዜ ህትመቶቼ መካከል አንዱ የታዋቂው ሩሲያዊ ጠበቃ Anatoly Kucherena መጽሐፍ ነው፣ ይህም በሩሲያ ውስጥ የተከሰተውን የSnowden ጉዳይ የሚያካሂድ ነው። ደራሲው መጽሐፉን በደንበኛው በEdward Snowden እውነተኛ ታሪክ ላይ ተመስርቶ ጽፎአል – Time of the Octopus፤ ይህም በቅርቡ በተለቀቀው በHollywood ፊልም “Snowden” ስክሪፕት መሠረት ሆኗል፣ ፊልሙን በOliver Stone የሚመራ የአሜሪካዊ ታዋቂ የፊልም ዳይሬክተር ነው።

ኤድዋርድ ስኖውደን በሰፊው ስሙ እንደ ጆሮ እንዳይጎዳ መጣል የሚባለው (whistleblower) ማለትም በCIA፣ በኤንኤስኤ (NSA) እና በGCHQ ስለ “የስለላ ተግባራት” በሚመለከት ብዙ መጠን ያለው ሚስጥራዊ መረጃ ለፕሬስ እንዳፈሰሰ በአጠቃላይ ይታወቃል። ፊልሙ በሌሎች መካከል የ‘PRISM’ ፕሮግራም መጠቀምን ያሳያል፤ ይህም በፍርድ ቤት ፊት ለፍትህ በማቅረብ የግለሰብ ቅድመ ፈቃድ ሳይኖር የNSA ቴሌኮሙኒኬሽንን በስፋት እና በሰፊው ስር ማድመጥ እንዲችል ያስችላል። ብዙ ሰዎች እነዚህን ተግባራት ከእነሱ አልጋ በጣም ሩቅ እንደሆኑ ይመለከቷቸዋል እና እንደ አሜሪካዊ ክስተቶች መግለጫ ያደርጋሉ። እኛ የምንኖርበት የሕግ እውነታ ግን ተቃራኒውን ያሳያል። ብዙዎች የማያውቁት ነገር ግን እንዲህ ያሉ ሁኔታዎች ከሚመስለው በላይ ብዙ ጊዜ እንደሚከሰቱ ነው፤ በኔዘርላንድስ እንኳን። በታህሳስ 20 ቀን 2016 የበደለባት ምክር ቤት (Tweede Kamer) በእርግጥ የግላዊነት ስጋት በጣም የሚያሳስብ የሕግ ረቂቅ “Computercriminaliteit III” አጽድቋል።

የኮምፒውተር ወንጀል III የሕግ ረቂቅ፣ ገና በEerste Kamer (ሴኔት) መፅደቅ ያለበት ሲሆን በብዙዎች አሁን ቢያንስ እንዲታወክ የሚጸልዩት ነው፣ የሕግ አስከባሪ አካላትን (ፖሊስ፣ Koninklijke Marechaussee እና እንዲሁም እንደ FIOD ያሉ ልዩ የምርመራ አገልግሎቶች) ባለው የመመርመር እድል ላይ እንዲያስፈልግ የታለመ ነው፤ ማለትም “መረጃ ላይ መገልበጥ/መቅዳት፣ መከታተል፣ መጥለፍ እና ተደራሽ እንዳይሆን ማድረግ” በሚል መንገድ የ“አውቶማቲክ ድርጊቶች” ወይም የ“አውቶማቲክ መሣሪያዎች” (ለተራ ሰው፡ እንደ ኮምፒውተሮች እና ሞባይል ስልኮች ያሉ መሣሪያዎች) ላይ ምርመራ እንዲያደርጉ ለከባድ ወንጀል መፈለግ ያስችላቸዋል። በመንግስት እይታ መሠረት፣ የሕግ አስከባሪ አካላት ባለማታለል “ዜጎችን መሰልሰል/መከታተል” እንዲችሉ እንዲፈቀድ መፍታት አስፈላጊ መሆኑ ታይቷል፣ ምክንያቱም በዘመናዊ ዘመን ወንጀል በዲጂታል ስም-አልባነት እና የመረጃ ምስጠራ ምክንያት በቀላሉ መከታተል/መለየት በጣም እየተስተካከለ ነው። በረቂቅ ሕጉን የሚያብራራው ማብራሪያ ሰነድ፣ በጣም ከባድ የሚነበብ 114 ገጽ መጽሐፍ ነው፣ ለምርመራ ሥልጣናቱ መጠቀም የሚፈቀድባቸው አምስት ዓላማዎች ተዘርዝረዋል፦

የአውቶማቲክ መሣሪያውን ወይም የተጠቃሚውን የተወሰኑ መረጃዎችን ማስተካከል እና መመዝገብ፣ ለምሳሌ ማንነት ወይም አካባቢ፦ በበለጠ ትክክል ይህ ማለት የሕግ አስከባሪ አካላት እንደ IP አድራሻ ወይም የ IMEI ቁጥር ያሉ መረጃዎችን ለማግኘት በድብቅ ኮምፒውተሮችን፣ ራውተሮችን እና ሞባይል ስልኮችን ተደራሽ ሊያደርጉ ይችላሉ።
በአውቶማቲክ መሣሪያው ውስጥ የተቀመጡ መረጃዎችን መቅዳት፦ የሕግ አስከባሪ አካላት ‘እውነቱን ለመፈለግ’ እና ከባድ ወንጀሎችን ለመፍታት የሚያስፈልጉ መረጃዎችን መቅዳት ይችላሉ። እንደ ምሳሌ፣ የሕፃናት የወሲብ ምስሎችን መያዝ እና ለግል ማህበረሰቦች የመግቢያ መረጃዎችን መቅዳት።
መረጃን ተደራሽ አለማድረግ፦ ወንጀሉ በተፈጸመበት መረጃን ተደራሽ ማድረግ በማቆም ወንጀሉን ለማስቆም ወይም የወደፊት ወንጀሎችን ለመከላከል ይቻላል። በማብራሪያው መሠረት፣ በዚህ መንገድ botnets ን መዋጋት እንዲቻል ይጠበቃል።
ትዕዛዝ በመፈጸም የማስተላለፊያ (ሚስጥራዊ) ግንኙነቶችን መጥለፍ እና መመዝገብ፦ በተወሰኑ ሁኔታዎች የግንኙነት አገልግሎት አቅራቢው ትብብር ቢኖር አልኖር ቢሆን (ሚስጥራዊ) መረጃን በመጥለፍ እና በመመዝገብ መቻል ይቻላል።
ትዕዛዝ በመፈጸም ስርዓታዊ ክትትል ማድረግ፦ የሕግ አስከባሪ አካላት ተጠርጣሪውን ቦታ ለመወሰን እና እንቅስቃሴውን ለመከታተል ዕድል ይኖራቸዋል፤ ምናልባትም በሩቅ ከአውቶማቲክ መሣሪያው ላይ ልዩ ሶፍትዌር በመጫን ሊሆን ይችላል።

እነዚህ ሥልጣኖች በሳይበር ወንጀል ብቻ ሲሆን ነው ሊጠቀሙ የሚችሉት ብለው የሚያስቡ ሰዎች ይበሳጫሉ። ከላይ እንደተገለጸው በመጀመሪያው እና በመጨረሻዎቹ ሁለት ነጥቦች ስር የተጠቀሱት የመፈለግ ሥልጣኖች ቅድመ እስር (voorlopige hechtenis) ሊፈቀድላቸው በሚችሉ ወንጀሎች ላይ ሊተገበሩ ይችላሉ፤ ይህም ሕጉ ዝቅተኛ የ4 ዓመት እስራት የሚያዘዝ ወንጀሎች ናቸው። በተጨማሪም ከሁለተኛው እና ከሦስተኛው ዓላማ ጋር የተያያዙ የምርመራ ሥልጣኖች ግን ሕጉ ዝቅተኛ የ8 ዓመት እስራት የሚያዘዝ ወንጀሎች ላይ ብቻ ሊጠቀሙ ይችላሉ። በተጨማሪም የአጠቃላይ የአስተዳደር ደንብ (algemene maatregel van bestuur) የሚከተለውን ወንጀል ሊለይ ይችላል፤ ይህም ወንጀሉ በአውቶማቲክ እርምጃ (geautomatiseerde handeling) እገዛ የተፈጸመ ሆኖ፣ ወንጀሉ እንዲቆም እና ተፈጻሚዎቹ እንዲከሰሱ ማድረግ የግልጽ ከፍተኛ የማህበራዊ ጠቀሜታ እንደሚኖረው በግልጽ የሚታይ ነው። በእድል እንደተመለከተው ግን የአውቶማቲክ እርምጃዎችን መግባት የሚፈቀደው ተጠርጣሪው መሣሪያውን እየተጠቀመ ሲሆን ብቻ ነው።

የሕግ ገጽታዎች

ወደ ሲኦል የሚወስደው መንገድ በመልካም ዓላማዎች የተንጣለለ መሆኑ ቢሆንም፣ ትክክለኛ ቁጥጥር ከንቱ የሆነ የቅንጣት ልምድ አይደለም። በረቂቅ ሕጉ የተሰጡት የማጣራት ሥልጣኖች በተደበቀ መንገድ ሊተገበሩ ይችላሉ፤ ነገር ግን እንዲህ ዓይነት መሣሪያ እንዲተገበር ጥያቄ ማቅረብ የሚችለው በአቃቤ ሕግ (officier van justitie) ብቻ ነው። የዳኛ-ኮሚሽነር ቅድመ ፈቃድ (rechter-commissaris) ያስፈልጋል እና በአቃቤ ሕግ የሚመራው ማዕከላዊ የግምገማ ኮሚቴ (Centrale Toetsingscommissie) የመሣሪያው ታስቦ አጠቃቀም ይገመግማል። በተጨማሪም ከቀድሞ እንደተገለጸው፣ ሥልጣኖቹን ለመተግበር አጠቃላይ ገደብ አለ፤ በቢያንስ 4 ወይም 8 ዓመት የሚያስቀጣ ወንጀል ላይ ብቻ ነው ሊውል የሚችለው። በማንኛውም ሁኔታ፣ የተመጣጣኝነት (proportionaliteit) እና ዝቅተኛ አስፈላጊነት (subsidiariteit) መስፈርቶች፣ እንዲሁም የይዘት እና የሂደት መስፈርቶች መሟላት አለባቸው።

ሌሎች አዳዲስ ነገሮች

የኮምፒውተር ወንጀል III ረቂቅ ሕግ ዋናው ገጽታ አሁን ተወያይቷል። ነገር ግን አብዛኛዎቹ ሚዲያዎች በጩኸታቸው መካከል የረቂቅ ሕጉን ሁለት ተጨማሪ እጅግ አስፈላጊ ርዕሶች መወያየት እንዳልቻሉ አስተውያለሁ። የመጀመሪያው፣ ረቂቅ ሕጉ ‘bait adolescents’ የሚባሉትን መጠቀም በመፍቀድ ‘groomers’ ለመፈለግ እድል እንደሚያስተዋውቅ ነው። ጉሮመሮች (groomers) የloverboys ዲጂታል ስሪት ሆነው ሊታዩ ይችላሉ፤ ማለትም ከአሳዳጊዎች (ታዳጊዎች) ጋር ለወሲብ ዓላማ ዲጂታል ግንኙነት መፈለግ። በተጨማሪም፣ የተሰረቁ መረጃዎች ተቀባዮችን እና በመስመር ላይ ያቀርቡትን ዕቃ ወይም አገልግሎት ሊያቀርቡ ከሚዘገዩ/ካልሚያቀርቡ የማጭበርበር (frauduleuze) ሻጮችን ለመከሰስ ቀላል ይሆናል።

በኮምፒውተር ወንጀል III ረቂቅ ሕግ ላይ ያሉ ተቃውሞዎች

የሕግ ረቂቁ በአብዛኛው በሚቻለው ደረጃ በነደበኛ ዝምድና የኔዘርላንድ ዜጎች ግላዊነት ላይ እጅግ ትልቅ ጣልቃ ገብነት የሚያደርግ ነገር ነው። የሕጉ ክልል ግዙፍ ሁሉን የሚያካትት ነው። እኔ ብዙ ቅሬታዎች ማሰብ እችላለሁ፤ ለምሳሌም፣ ከ4 ዓመት ዝቅተኛ ቅጣት ያለው ወንጀል ብቻ ላይ የሚገድበውን ሲመለከቱ ይህ እንደምክንያታዊ ገደብ እንደሚታሰብ እና ሁልጊዜም ወደማይታረቅ እጅግ ከባድ የሆኑ ወንጀሎች ብቻ እንደሚመለከቱ ይታሰባል። ነገር ግን፣ በሆን ተብሎ ሁለተኛ ጋብቻ የሚጀምር እና ለተቃራኒው ወገን ማሳወቅ የሚከለክል ሰው ቢሆን እንኳ ወደ 6 ዓመት ያህል ይበዳል። በተጨማሪም ተጠርጣሪው በመጨረሻ ንፁህ መሆኑ ይቻላል። ከራሱ/ከእርሱ የግል መረጃ ብቻ ሳይሆን በእርሱ/በእርሷ መጨረሻ ያልተፈጸመውን ወንጀል ጋር ምንም ተዛማጅነት የሌላቸው ሌሎች ሰዎች መረጃ ምናልባትም ጥልቅ ምርመራ ይደረግባቸዋል። በእርግጥም ኮምፒውተሮች እና ስልኮች ብዙውን ጊዜ በተለይ ጓደኞችን፣ ቤተሰብን፣ አሠሪዎችን እና በርካታ ሌሎችን ለመገናኘት ይውላሉ። በተጨማሪም በሕግ ረቂቁ መሠረት ለጥያቄዎች ማፅደቅ እና ክትትል ተጠያቂ የሚሆኑ ሰዎች ጥያቄውን ትክክል ለመመዘን በቂ የተለያዩ ሙያዊ እውቀት እንዳላቸው ጥያቄ ይቀራል። ሆኖም በአሁኑ ወቅት ውስጥ ይህ ዓይነት ሕግ כמעט እንደማይቀር አስፈላጊ ክፉ ነገር መስሎ ይታያል። ማንም ሰው ኢንተርኔት ተጭበርባሪነት ምክንያት አንዴ ወይም ሌላ ችግኝ ገጥሞ የማይሆን ነው፤ እናም በონላይን መድረክ ቦታ በኩል የተጭራሹ የኮንሰርት ትኬት ሲገዛ ግንኙነቶቹ እጅግ ከፍ ይላሉ። በተጨማሪም ማንም ሰው በየቀኑ በድር ላይ በመመርመር ሲያስለስል ልጁ/ልጅቱ በአስተማማኝ ያልሆነ ሰው ጋር መገናኘት እንደሚችል አይጠብቅም። ጥያቄው የሚቀረው ረቂቁ Computercriminaliteit III በባለ ስፋት አቅም እንዲሰጥ በሚችል መንገድ ትክክለኛው መንገድ ነውን የሚለው ነው።

ማጠቃለያ

የኮምፒውተር ወንጀል III (Computercriminaliteit III) ረቂቅ ህግ እንደ ተወሰነ አስፈላጊ ክፋት እየሆነ መጥቷል የሚመስል ነው። ይህ ረቂቅ ህግ የምርመራ አካላት ወንጀል ተጠርጣሪዎች በሆኑባቸው አውቶማቲክ ስርዓቶች ላይ ለመድረስ ስፋት ያለው ስልጣን ይሰጣል። ከSnowden ጉዳይ በተቃራኒው፣ ይህ ረቂቅ ህግ በጉልበት የተሻሉ ዋስትናዎችን ያቀርባል። ነገር ግን እነዚህ ዋስትናዎች በኔዘርላንድስ ዜጋ የግላዊነት ላይ የማይመጣጠን ጣልቃ ገብነት ለመከላከል በቂ ናቸው ወይም በከፋ ሁኔታም “Snowden 2.0” መሰል ክስተትን ለመከላከል ይበቃሉ የሚለው ጥያቄ አሁንም ክፍት ነው።