Od 12 czerwca 2026 r. w całej Unii Europejskiej obowiązują nowe zasady dotyczące azylu i migracji. Zasady te określane są wspólnym mianem paktu UE w sprawie azylu i migracji. Holandia stosuje teraz ten pakt. Planują Państwo przyjazd do Holandii w celu złożenia wniosku o azyl lub właśnie Państwo przyjechali? W takim razie ważne jest, aby wiedzieć, co uległo zmianie. W tym artykule wyjaśniamy to możliwie najprościej.
Uwaga: Jest to informacja ogólna, a nie porada prawna. Każda sytuacja jest inna. Dlatego przed podjęciem ważnych decyzji zawsze należy zasięgnąć osobistej porady adwokata. Masz również prawo do informacji oraz do tłumacza w języku, który rozumiesz.
Czym jest pakt UE?
Pakt to pakiet nowych przepisów europejskich. Większość z nich wchodzi w życie natychmiast we wszystkich krajach UE, bez konieczności tworzenia przez dany kraj własnych przepisów. Celem paktu jest: szybsze procedury, ściślejsza kontrola na granicach oraz podział odpowiedzialności między krajami UE.
Nowa procedura azylowa dotyczy wniosków składanych od 12 czerwca 2026 r. Wnioski złożone przed tą datą zazwyczaj podlegają jeszcze starym zasadom.
Krok 1: Wstępna weryfikacja (screening) na granicy
Jeśli przyjeżdżasz do Holandii i chcesz ubiegać się o azyl, proces rozpoczyna się od screeningu. Jest to wstępna kontrola. Władze sprawdzają Twoją tożsamość, stan zdrowia, czy jesteś osobą znajdującą się w szczególnej sytuacji (np. z powodu choroby lub dlatego, że podróżujesz jako dziecko bez opieki) oraz czy istnieje zagrożenie dla bezpieczeństwa. Twoje odciski palców i inne dane biometryczne zostają zarejestrowane.
Screening trwa maksymalnie 7 dni, jeśli przybywasz na granicę zewnętrzną, i maksymalnie 3 dni, jeśli jesteś już w kraju. Podczas screeningu na granicy zewnętrznej jest się traktowanym jako osoba „jeszcze niedopuszczona” i można zostać zatrzymanym w zamkniętym miejscu. Otrzymasz informacje o procedurze oraz o swoich prawach.
Samo screeningu nie stanowi decyzji, dlatego nie można wnieść odrębnego sprzeciwu. Po screeningu zostaniesz skierowany do właściwej procedury azylowej.
Krok 2: Twój wniosek o azyl w czterech krokach
Wniosek o azyl przechodzi przez następujące ważne etapy:
- Wniosek (o azyl) – informujesz, że chcesz ubiegać się o azyl. Jest to forma dowolna: nie ma potrzeby korzystania ze specjalnego formularza.
- Rejestracja – w ciągu 5 dni od zgłoszenia przez Ciebie chęci. Od momentu rejestracji przysługuje Państwu prawo do pomocy prawnej.
- Złożenie wniosku – w terminie 21 dni od rejestracji (możliwe przedłużenie). W procedurze granicznej musi to nastąpić szybciej: w terminie 5 dni.
Jaką procedurę Państwo prowadzą?
Nie każdy podlega tej samej procedurze. To, która z nich zostanie zastosowana, zależy od Państwa sytuacji. Oto najważniejsze z nich:
Procedura graniczna (maksymalnie 12 tygodni)
Jest to przyspieszona procedura na granicy, obejmująca wydanie rozstrzygnięcia przez sąd. W trakcie tej procedury mogą Państwo zostać zatrzymani (zatrzymanie na granicy). Od 12 czerwca 2026 r. procedura graniczna może być stosowana w każdym miejscu na terytorium Holandii.
Procedura graniczna jest obowiązkowa m.in. dla:
- osób z krajów, w których średnio mniej niż 20% wniosków jest przyznawanych;
- osób wprowadzających organy w błąd za pomocą fałszywych dokumentów;
- osób stanowiących zagrożenie dla porządku publicznego.
Wyjątki dotyczą małoletnich bez opiekunów oraz osób o szczególnych potrzebach.
Procedura przyspieszona (3 miesiące)
Dotyczy ona na przykład osób z „bezpiecznego kraju pochodzenia”, w przypadku oczywiście bezzasadnych wniosków lub sprzecznych oświadczeń. W takich sytuacjach wniosek może zostać odrzucony jako „oczywiście bezzasadny”.
Procedura normalna (6 miesięcy)
Dotyczy wszystkich pozostałych wniosków. W określonych przypadkach może zostać przedłużona.
Procedura dublińska
W ramach tej procedury najpierw ustala się, które państwo UE jest odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku (patrz dalej).
Ważne: lista „bezpiecznych krajów pochodzenia”
UE posiada obecnie wspólną listę krajów uznawanych za bezpieczne. Od 12 czerwca 2026 r. na liście tej znajdują się: Bangladesz, Kolumbia, Egipt, Indie, Kosowo, Maroko i Tunezja. Kraje kandydujące do członkostwa w UE również są co do zasady uznawane za bezpieczne, chyba że występuje w nich np. konflikt zbrojny lub jeśli ponad 20% wnioskodawców z danego kraju otrzymuje ochronę.
Pochodzisz z kraju znajdującego się na tej liście? W takim przypadku Twój wniosek zazwyczaj trafia do procedury przyspieszonej lub granicznej i może zostać odrzucony jako „oczywiście bezzasadny”. Możesz próbować udowodnić, że w Twoim indywidualnym przypadku ten kraj nie jest bezpieczny. Pamiętaj jednak, że to trudne: musisz to udowodnić, a w szybkim postępowaniu masz na to mało czasu i ograniczony dostęp do adwokata.
„Zasada 20%”
Jeżeli średnio mniej niż 20% wnioskodawców z Państwa kraju otrzymuje ochronę (zgodnie z danymi Eurostatu), wniosek może trafić do procedury przyspieszonej. Zasada ta obowiązuje od 27 lutego 2026 r. Również w tym przypadku mogą Państwo przedstawić dowody przeciwne, na przykład jeśli Państwa sytuacja odbiega od średniej.
Bezpieczny kraj trzeci
Jeśli podróżowali Państwo przez inny kraj uznawany za „bezpieczny kraj trzeci” lub istnieje porozumienie z takim krajem, Państwa wniosek może zostać uznany za „niedopuszczalny”. Oznacza to, że Niderlandy nie będą rozpatrywać Państwa wniosku co do istoty.
Schronienie: co zapewnia się Państwu w trakcie procedury?
W trakcie procedury mają Państwo prawo do podstawowych świadczeń: zakwaterowania, wyżywienia, osobistej opieki oraz diety dziennej (musi jej towarzyszyć również kwota pieniężna). Ponadto:
- Dzieci poniżej 18. roku życia mają prawo do edukacji w ciągu 2 miesięcy.
- Dostęp do rynku pracy może nastąpić po 6 miesiącach (Holandia zamierza skrócić ten okres do 3 miesięcy).
- Dostęp do szkoleń językowych i zawodowych.
Uwaga: pomoc może zostać ograniczona lub cofnięta, jeśli nie przestrzegasz zasad, na przykład gdy ukrywasz się, opuszczasz wyznaczony obszar, nie współpracujesz albo ukrywasz środki. Nowością jest to, że możesz zostać przydzielony do określonego obszaru geograficznego. Od takich decyzji możesz odwołać się do sądu.
Który kraj rozpatruje Państwa wniosek? (Dublin / AMBV)
W zasadzie za rozpatrzenie wniosku odpowiada pierwszy kraj UE, w którym zostali Państwo zarejestrowani. Jeżeli w innym kraju UE złożyli Państwo wniosek o azyl, Holandia może przekazać Państwa do tego kraju. Przekazanie nie może nastąpić, jeżeli w tym kraju istnieje rzeczywiste ryzyko nieludzkiego lub poniżającego traktowania.
Obowiązują określone terminy, a możliwości ich przedłużenia stały się szersze zgodnie z nowymi przepisami. Dlatego ważne jest, aby wcześnie zasięgnąć pomocy prawnej w tym zakresie.
Zatrzymanie na granicy (zatrzymanie graniczne)
Detencja na granicy jest dopuszczalna, ale nie może być automatyczna. Zawsze musi mieć miejsce indywidualna ocena i sprawdzenie, czy możliwe jest zastosowanie łagodniejszego środka. Detencja ma trwać jak najkrócej: co do zasady nie dłużej niż 6 miesięcy, a w sprawach złożonych — przedłużenie o kolejne 6 miesięcy.
W przypadku dzieci i rodzin obowiązuje zasada, że mogą być one zatrzymywane tylko w wyjątkowych sytuacjach i dla dobra dziecka. Jest to temat, który obecnie budzi wiele dyskusji prawnych.
Pomoc prawna
Od 12 czerwca 2026 r. pomoc jest zorganizowana inaczej. Na etapie składania wniosku IND (niderlandzka służba imigracyjna) zapewnia „poradnictwo prawne”, a adwokat ds. azylu pomaga w przygotowaniu i omówieniu przesłuchania oraz wprowadzaniu poprawek. Na etapie postępowania odwoławczego towarzyszy Państwu adwokat. Od momentu rejestracji przysługuje Państwu prawo do pomocy prawnej. Proszę z tego skorzystać: dobre przygotowanie do przesłuchania jest bardzo ważne.
Odwołanie od decyzji o odmowie
Jeśli otrzymają Państwo decyzję negatywną, mogą Państwo wnieść odwołanie do sądu. Terminy są krótkie, zwłaszcza w procedurze przyspieszonej i granicznej (w Niderlandach często tylko 1 tydzień). W wielu przypadkach mogą Państwo oczekiwać na rozpatrzenie odwołania w Niderlandach, ale w przypadku procedury przyspieszonej, granicznej oraz w przypadku wniosków uznanych za niedopuszczalne nie dzieje się to automatycznie. Wówczas trzeba odrębnie złożyć wniosek o „środek tymczasowy” (voorlopige voorziening), zwykle w terminie 5 dni. Proszę nie zwlekać z jego złożeniem.
Łączenie rodzin stało się trudniejsze
Holandia stosuje obecnie system dwustatusowy. Dla osób objętych „ochroną uzupełniającą” (rodzaj ochrony dla osób, które nie otrzymują statusu uchodźcy, ale są narażone na niebezpieczeństwo) warunki łączenia rodzin stały się bardziej rygorystyczne:
- okres oczekiwania wynoszący 2 lata od daty udzielenia zezwolenia;
- wymóg dochodowy (muszą Państwo zarabiać samodzielnie i w sposób trwały wystarczająco dużo);
- wymóg mieszkaniowy.
Podsumowując
System azylowy w Holandii i UE od 12 czerwca 2026 r. w wielu aspektach stał się szybszy, a na granicach bardziej rygorystyczny. W szczególności przyspieszone procedury, lista krajów bezpiecznych oraz możliwość pozbawienia wolności na granicy mogą mieć poważne konsekwencje dla Państwa sytuacji.
Najważniejsza rada: proszę zadbać o to, aby byli Państwo dobrze poinformowani, i proszę skontaktować się z adwokatem możliwie jak najwcześniej. Terminy są krótkie, a dobre przygotowanie robi ogromną różnicę.
Mają Państwo pytania dotyczące swojej sytuacji? Hodak chętnie Państwu pomoże. Zapraszamy do kontaktu.
Niniejszy artykuł ma charakter ogólny i opiera się na przepisach obowiązujących w czerwcu 2026 r. Przepisy i listy mogą ulec zmianie. Z niniejszego artykułu nie można wywodzić żadnych praw. W celu uzyskania porady dotyczącej Państwa osobistej sytuacji prosimy o kontakt z adwokatem.
