ევროკავშირსა და ნიდერლანდებში ლტოლვილის სტატუსი უზრუნველყოფს დაცვას იმ პირებისთვის, რომლებიც თავიანთი წარმოშობის ქვეყანაში დევნის ქვეშ არიან ან სერიოზულ მუქარებს აწყდებიან. ეს მუხლი მოკლედ განიხილავს ნიდერლანდებში ამ პროცედურის ძირითად ეტაპებს და იმ ნაბიჯებს, რომლებიც განმცხადებელმა უნდა გაიაროს აღნიშნული სტატუსის მისაღებად.
ევროკავშირში თავშესაფრის სისტემის საფუძველია 1951 წლის ჟენევის კონვენცია ლტოლვილთა სტატუსის შესახებ და მასთან დაკავშირებული 1967 წლის პროტოკოლი. ეს დოკუმენტები ადგენს ლტოლვილის განსაზღვრებას, ამკვიდრებს არაგადმოცემის (non-refoulement) პრინციპს და ქმნის ძირითად გარანტიებს, რომლებიც შემდგომში იმპლემენტირებულია ევროკავშირის კანონმდებლობაში.
კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი წყაროა ევროკავშირის ფუნდამენტურ უფლებათა ქარტია, რომელიც მე-18 მუხლში პირდაპირ აფიქსირებს თავშესაფრის უფლებას, ხოლო მე-19 მუხლი კრძალავს კოლექტიურ გაძევებასა და დეპორტაციას სიცოცხლის ან თავისუფლების საფრთხის შემთხვევაში.
ევროკავშირის დონეზე დადგენილია სამართლებრივი აქტების ერთობლიობა, რომელიც ქმნის ევროპის საერთო თავშესაფრის სისტემას (GEAS), მათ შორის: დირექტივა 2011/95/EU საერთაშორისო დაცვის აღიარებისა და შინაარსის შესახებ, დირექტივა 2013/32/EU საერთაშორისო დაცვის სტატუსის მინიჭებისა და გაუქმების პროცედურების შესახებ და დირექტივა 2013/33/EU საერთაშორისო დაცვის მოთხოვნის მქონე პირთა მიღების სტანდარტების შესახებ. აღნიშნული დირექტივები იმპლემენტირებულია ნიდერლანდების ეროვნულ კანონმდებლობაში, მათ შორის Vreemdelingenwet 2000-ში და მასთან დაკავშირებულ ქვემდებარე ნორმატიულ აქტებში, რომლებიც არეგულირებს თავშესაფრის პროცესს.
ნიდერლანდებში ლტოლვილის სტატუსის მოპოვების პროცედურები
ნიდერლანდებში თავშესაფრის პროცედურები რეგულირდება ეროვნული კანონმდებლობით, რომელიც შეესაბამება ევროკავშირის დირექტივებს. თავშესაფრის განაცხადების განხილვაზე პასუხისმგებელი მთავარი ორგანოა საიმიგრაციო და ნატურალიზაციის სამსახური (IND).
ზოგადი თავშესაფრის პროცედურა (AA)
ზოგადი თავშესაფრის პროცედურა (AA) წარმოადგენს სტანდარტულ პროცედურას და, როგორც წესი, 6 დღეს გრძელდება. ზოგიერთ შემთხვევაში ის შეიძლება გაგრძელდეს 9 დღემდე (AA+). ამ პროცედურის ფარგლებში განმცხადებელი გადის გასაუბრებას, რომლის დროსაც განიხილება მისი პირადი მონაცემები, სამგზავრო მარშრუტი და თავშესაფრის მოთხოვნის მიზეზები.
გაგრძელებული თავშესაფრის პროცედურა (VA)
თუ განაცხადის განხილვა ზოგადი პროცედურის ფარგლებში ვერ ხერხდება, ის გადადის გაფართოებულ პროცედურაზე, რომელიც შეიძლება გაგრძელდეს რამდენიმე თვე ან უფრო მეტხანს. განმცხადებელი შეიძლება გადაყვანილ იქნეს სხვა მიმღებ ორგანიზაციაში და მას არ ეკისრება ყოველდღიურად IND-ის ოფისის მონახულების ვალდებულება. VA-ზე გადასვლა ხდება შემდეგ შემთხვევებში:
- განმცხადებელი 12 წლამდეა და მშობლების გარეშე ჩამოვიდა.
- განმცხადებელი ავადაა და მას ესაჭიროება მკურნალობა, სანამ იგი შეძლებს განცხადების გაკეთებას იმის შესახებ, თუ რა მიზეზების გამო დატოვა მან ქვეყანა.
- IND-ს ესაჭიროება დამატებითი დრო გადაწყვეტილების მისაღებად, მაგალითად, დამატებითი კვლევისთვის.
- თარჯიმანი ხელმისაწვდომი არ არის.
- ოჯახი, რომელიც ასევე გადის VA პროცედურას.
- IND-ში დროებით შეინიშნება გამოცდილი პერსონალის დეფიციტი.
განმეორებითი თავშესაფრის განაცხადი (HASA)
პირებს, რომლებმაც ადრე მიიღეს უარი თავშესაფრის მოთხოვნაზე, შეუძლიათ შეიტანონ განმეორებითი თავშესაფრის განაცხადი (HASA), თუ არსებობს ახალი გარემოებები ან მტკიცებულებები, რომლებიც ადრე არ ყოფილა განხილული.
დუბლინის პროცედურა
დუბლინის პროცედურა გამოიყენება იმ შემთხვევაში, თუ სხვა ევროკავშირის წევრი სახელმწიფო, ევროპის ეკონომიკური ზონის (EEA) ქვეყანა ან შვეიცარია მიჩნეულია თავშესაფრის მოთხოვნის განხილვაზე პასუხისმგებლად. ეს ეფუძნება რეგულაციის (EU) № 604/2013 (Dublin III) დებულებებს, რომლებიც ადგენს პასუხისმგებელი სახელმწიფოს განსაზღვრის კრიტერიუმებს.
პროცედურა იწყება შემდეგ შემთხვევებში:
- განმცხადებელს მანამდე უკვე ჰქონდა თავშესაფრის მოთხოვნა წარდგენილი ევროკავშირის/EEA-ს სხვა ქვეყანაში ან შვეიცარიაში.
- ევროპაში პირველად შესვლა განხორციელდა სხვა სახელმწიფოს გავლით, მაგალითად, არალეგალური გზით.
- სხვა სახელმწიფომ განმცხადებელს მისცა შენგენის ვიზა ან ბინადრობის ნებართვა.
პროცედურის მახასიათებლები:
- პროცედურა ხანმოკლეა.
- განმცხადებელი თავსდება COA-ს (თავშესაფრის მაძიებელთა მიმღები ცენტრალური ორგანო) მიმღებ ცენტრში.
- ტარდება ერთი გასაუბრება საიმიგრაციო და ნატურალიზაციის სამსახურთან (IND). ამ დროს დგინდება პირადი მონაცემები, მოქალაქეობა და მგზავრობის მარშრუტი. თავშესაფრის საფუძვლებთან (მაგალითად, დევნა) დაკავშირებული გარემოებები ამ გასაუბრებაზე არ განიხილება. თუმცა, განმცხადებელს შეუძლია განმარტოს, თუ რატომ მიაჩნია, რომ ნიდერლანდებმა უნდა განიხილოს მისი საქმე და გამოთქვას თავისი მოსაზრება მისი საქმის სხვა სახელმწიფოსთვის გადაცემის შესახებ.
- გადაცემის დადასტურების შემდეგ განმცხადებელი გადაჰყავთ პასუხისმგებელ ქვეყანაში.
- IND-ის მიერ უარის თქმის შემთხვევაში, განმცხადებელს აქვს უფლება, გაასაჩივროს გადაწყვეტილება ნიდერლანდების სასამართლოში და, როგორც წესი, ინარჩუნებს მიმღებ ცენტრში ყოფნის უფლებას საჩივრის განხილვის განმავლობაში.
- თუ პროცესის მიმდინარეობისას გაირკვევა, რომ ნიდერლანდები მაინც პასუხისმგებელია საქმის განხილვაზე, განაცხადი გადაეცემა თავშესაფრის საერთო პროცედურას (Algemene Asielprocedure - AA/AA+).
გამარტივებული პროცედურა
ეს პროცედურა გამოიყენება იმ შემთხვევებში, როდესაც:
- განმცხადებელი ჩამოდის ქვეყნიდან, რომელიც მიჩნეულია უსაფრთხოდ.
- განმცხადებელი არის ევროკავშირის მოქალაქე.
- განმცხადებელს უკვე აქვს დაცვა ევროკავშირის/ევროპის ეკონომიკური სივრცის სხვა წევრ სახელმწიფოში ან შვეიცარიაში.
უსაფრთხო ქვეყნებიდან ჩამოსულ განმცხადებლებს ან ევროკავშირის მოქალაქეებს შეუძლიათ გაიარონ გამარტივებული პროცედურა, რომელიც სტანდარტულ პროცედურაზე უფრო სწრაფია. უსაფრთხო ქვეყნების სიას ადგენს ნიდერლანდების მთავრობა და ის რეგულარულად ახლდება.
პროცედურა დაჩქარებული წესით მიმდინარეობს. განმცხადებელი თავსდება მიმღებ ცენტრში და ელოდება გასაუბრებას ერთჯერად მოსმენაზე იმმიგრაციისა და ნატურალიზაციის სამსახურთან (IND). ამ ინტერვიუს დროს მოწმდება მისი პირადი მონაცემები, მოქალაქეობა, სამგზავრო მარშრუტი და განაცხადის მიზეზები. თუ პირს უკვე აქვს ლტოლვილის სტატუსი ან დაცვის სხვა ფორმა ევროკავშირის სხვა ქვეყანაში, ყურადღება მახვილდება არა იმდენად წარმოშობის ქვეყანაში არსებულ ვითარებაზე, არამედ იმ მიზეზების განმარტებაზე, თუ რატომ დატოვა მან ის სახელმწიფო, სადაც დაცვა მიიღო.
გასაუბრების შემდეგ IND იღებს გადაწყვეტილებას, როგორც წესი, რამდენიმე დღის ვადაში. თუმცა, თუ საჭიროა დამატებითი კვლევა, საქმე გადაეცემა უფრო ხანგრძლივ პროცედურას – ან ზოგადს (AA/AA+), ან გაფართოებულს. ეს შეიძლება მოხდეს, მაგალითად, თუ ეჭვი შეეპარებათ წარდგენილი მონაცემების ნამდვილობაში ან თუ საჭიროა დამატებითი გარემოებების გარკვევა.
უარყოფითი გადაწყვეტილების შემთხვევაში, განმცხადებელს აქვს უფლება, გაასაჩივროს იგი სასამართლოში. სასამართლო პროცესის განმავლობაში იგი, როგორც წესი, რჩება ნიდერლანდებში და ინარჩუნებს თავშესაფრისა და იურიდიული დახმარების უფლებას. თუმცა, თუ სასამართლო მხარს დაუჭერს IND-ის გადაწყვეტილებას, პირმა დაუყოვნებლივ უნდა დატოვოს ქვეყნის ტერიტორია, კარგავს მიმღებ ცენტრში დარჩენის უფლებას და, როგორც წესი, უწესდება შენგენის ზონაში შესვლის აკრძალვა. იგი შეიძლება გადაყვანილ იქნას სპეციალურ დაწესებულებაში დაბრუნების მოსამზადებლად ან, ზოგიერთ შემთხვევაში, მოთავსდეს ადმინისტრაციულ პატიმრობაში დეპორტაციის მომენტამდე.
სასაზღვრო პროცედურა (GP)
პირები, რომლებიც თავშესაფარს პირდაპირ საზღვარზე (მაგალითად, აეროპორტში) ითხოვენ, შეიძლება დაექვემდებარონ სასაზღვრო პროცედურას (GP). ეს პროცედურა შეიძლება გაგრძელდეს 28 დღემდე, რომლის განმავლობაშიც განმცხადებელი რჩება შიპჰოლის აეროპორტის მახლობლად მდებარე სპეციალიზებულ დაკავების ცენტრში.
პროცედურა იწყება IND-თან გასაუბრებით, რომელიც მსგავსია ზოგადი პროცედურის ფარგლებში (AA/AA+) ჩატარებული გასაუბრებებისა. თუმცა, თუ IND განაცხადს დაუსაბუთებლად მიიჩნევს ან თვლის, რომ იგი უნდა განიხილებოდეს გამარტივებული პროცედურის მიხედვით (მაგალითად, თუ პირი მოდის უსაფრთხო ქვეყნიდან ან აქვს სტატუსი სხვა სახელმწიფოში), პროცესი შეიძლება დაჩქარდეს. სასაზღვრო პროცედურის მაქსიმალური ხანგრძლივობაა 28 დღე.
პროცედურა შეიძლება სხვადასხვაგვარად დასრულდეს. თუ IND მიიღებს დადებით გადაწყვეტილებას, განმცხადებელი იღებს ქვეყანაში შესვლის უფლებას და გადაჰყავთ ღია ტიპის მიმღებ დაწესებულებაში, სადაც ელოდება მუნიციპალური საცხოვრებლის გამოყოფას. თუ IND მიიჩნევს, რომ გადაწყვეტილების მისაღებად მეტი დროა საჭირო ან საქმის გარემოებები დამატებით კვლევას მოითხოვს, საქმე გადაეცემა გაფართოებულ პროცედურას და განმცხადებელი გადაჰყავთ რეგულარულ მიმღებ ცენტრში. ასევე შესაძლებელია პროცედურის დასრულება საქმის ზოგად პროცედურაზე გადაცემით, რაც ასევე გულისხმობს დახურულიდან ღია ტიპის დაწესებულებაში გადაყვანას.
თუმცა, თუ IND მიიღებს უარყოფით გადაწყვეტილებას, განმცხადებელს აქვს უფლება, გაასაჩივროს იგი ნიდერლანდების სასამართლოში. სასამართლო განხილვის დასრულებამდე იგი რჩება დახურულ ცენტრში. იმ შემთხვევაში, თუ სასამართლო მხარს დაუჭერს IND-ის გადაწყვეტილებას, პირს არ ეძლევა ქვეყნის ტერიტორიაზე შესვლის უფლება, უწესდება შენგენის ზონაში შესვლის აკრძალვა და გადაჰყავთ დაწესებულებაში, სადაც დეპორტაციას ელოდება. თუ სასამართლო მივა დასკვნამდე, რომ IND-მა განაცხადი უსაფუძვლოდ უარყო, განმცხადებელი იღებს ქვეყნის ტერიტორიაზე შესვლის უფლებას და აგრძელებს პროცედურას გაფართოებული წესით, ღია ტიპის დაწესებულებაში.
ამრიგად, ნიდერლანდებში სასაზღვრო პროცედურა არის წინასწარი კონტროლის ფორმა, რომელიც ხელისუფლებას საშუალებას აძლევს, გაფილტროს დაუსაბუთებელი განაცხადები, სანამ ტერიტორიის დაკავებაზე (შესვლის) უფლება იქნება მინიჭებული. დაჩქარებული და დახურული ხასიათის მიუხედავად, პროცედურას თან ახლავს სამართლებრივი გარანტიები, მათ შორის დაცვის უფლება, თარჯიმანი და გასაჩივრება.
მარტოხელა არასრულწლოვანი უცხოელების პროცედურა (amv)
მარტოხელა არასრულწლოვნები გადიან სპეციალურ პროცედურას (amv), რომლის დროსაც გათვალისწინებულია მათი ასაკი და მოწყვლადობა. მათ ჰყავთ მეურვე Stichting Nidos-დან, აგრეთვე უზრუნველყოფილნი არიან მიღებისა და მხარდაჭერის სპეციალური პირობებით.
პროცედურა ვრცელდება 18 წლამდე ასაკის პირებზე, რომლებიც ნიდერლანდებში მშობლების ან მეურვეების გარეშე ჩავიდნენ.
ძირითადი ეტაპები:
- განაცხადის წარდგენის შემდეგ გათვალისწინებულია აღდგენის პერიოდი, რომლის დროსაც განმცხადებელი იღებს მხარდაჭერას VluchtelingenWerk Nederland (VWN)-ისგან და ადვოკატისგან.
- შემდგომში არასრულწლოვანი გადის რეგულარულ პროცედურას (AA/AA+), თუმცა მისი ასაკისა და მოწყვლადი მდგომარეობის გათვალისწინებით.
- ინიშნება მეურვე Nidos-ის ორგანიზაციიდან, რომელიც ეხმარება საცხოვრებლის, განათლების, სამედიცინო მომსახურებისა და სამართლებრივ სისტემაში ორიენტირებაში.
- თუ არ არსებობს ასაკის დამადასტურებელი დოკუმენტები, IND-ს შეუძლია დანიშნოს ასაკის დადგენის კვლევა (მაგალითად, ძვლების რენტგენოგრაფია).
- თავშესაფრის მოთხოვნის უარყოფის შემთხვევაში იკვლევენ, არის თუ არა წარმოშობის ქვეყანაში უსაფრთხო და სათანადო განთავსება.
- თუ დადგინდება, რომ დაბრუნება შეუძლებელია შესაბამისი თავშესაფრის არარსებობის გამო, განმცხადებელს შეუძლია მიიღოს ბინადრობის ნებართვა ჰუმანიტარულ საფუძველზე (ე.წ. „საკუთარი ბრალის გარეშე“ ბინადრობის ნებართვა), იმ პირობით, რომ მან ითანამშრომლა ხელისუფლებასთან.
მუდმივი ბინადრობის ნებართვა თავშესაფრის საფუძველზე
ნიდერლანდებში თავშესაფრის საფუძველზე გაცემული დროებითი ბინადრობის ნებართვით 5-წლიანი უწყვეტი ცხოვრების შემდეგ, პირებს შეუძლიათ მიმართონ მუდმივი ბინადრობის ნებართვის მისაღებად. მოთხოვნები მოიცავს:
- თავშესაფრის მინიჭების საფუძვლების არსებობის გაგრძელება.
- ინბურგერინგის მოთხოვნების დაკმაყოფილება.
- საზოგადოებრივი წესრიგისთვის ან ეროვნული უსაფრთხოებისთვის საფრთხის არწარმოქმნას.
