Tương lai của người sơ tán Ukraine tại Hà Lan sau tháng 3 năm 2026
Tóm tắt
Chỉ thị bảo vệ tạm thời của EU (RTB), được kích hoạt từ tháng 3 năm 2022, gần đây đã được gia hạn đến tháng 3 năm 2026. Đối với khoảng 100.000 người di cư Ukraine tại Hà Lan, điều này đồng nghĩa với việc được gia hạn thời gian lưu trú, nhưng cũng kéo theo sự bất ổn dai dẳng. Dựa trên báo cáo của Clingendael, có lập luận cho rằng nhóm người này đang đối mặt với nguy cơ bị mắc kẹt về mặt cấu trúc trong một trạng thái trung gian về pháp lý và xã hội. Câu hỏi đặt ra là liệu luật di trú của Hà Lan và châu Âu có đủ khả năng để chuyển đổi sự “tạm thời” kéo dài này thành một khuôn khổ lưu trú và hội nhập bền vững hay không.
- Giới thiệu
Kể từ khi Nga xâm lược Ukraine vào tháng 2 năm 2022, người di cư Ukraine tại Hà Lan đã được hưởng sự bảo vệ tạm thời theo RTB (Chỉ thị 2001/55/EG). Với việc gia hạn gần đây đến tháng 3 năm 2026, một chương mới đã mở ra: sự “tạm thời” này đã kéo dài bốn năm, và điều đó dường như đang đi ngược lại với mục đích ban đầu của chỉ thị. Trong bài viết này, tính bền vững về mặt pháp lý và chính sách của sự bảo vệ tạm thời này sẽ được thảo luận dưới góc độ các diễn biến gần đây tại Ukraine, EU và cụ thể là tại Hà Lan.
- Tính bền vững về mặt pháp lý của việc gia hạn RTB
RTB quy định sự bảo vệ tạm thời trong tối đa ba năm. Tuy nhiên, thời hạn này hiện đã bị kéo dài lên bốn năm. Theo Hội đồng Nhà nước (ABRvS ngày 17 tháng 1 năm 2024, ECLI:NL:RVS:2024:32) và các cơ quan khác, việc gia hạn thêm đòi hỏi một “cách giải thích rất rộng” về chỉ thị. Mặc dù có thể biện minh về mặt chính trị và giải thích được về mặt thực tiễn, nhưng câu hỏi đặt ra là liệu nguyên tắc an toàn pháp lý cho người di cư có bị suy giảm bởi điều này hay không.
Thông qua cơ chế này, người Ukraine bị loại trừ lâu dài khỏi thủ tục tị nạn chính thức, khiến họ không đủ điều kiện để được hưởng quy chế tị nạn cùng các quyền lợi đi kèm, chẳng hạn như hội nhập xã hội hoặc tiếp cận giấy phép cư trú vô thời hạn.
- Định cư lâu dài hay trở về?
Các cuộc phỏng vấn do Regioplan thực hiện theo yêu cầu của Clingendael cho thấy nhiều người Ukraine tại Hà Lan đang xây dựng cuộc sống, cảm thấy như ở nhà và hiện chưa cân nhắc việc trở về. Cuộc chiến dường như đang kéo dài; các cuộc đàm phán trở nên mong manh, cơ sở hạ tầng tiếp tục bị phá hủy và tình hình nhân đạo ngày càng tồi tệ. Trong bối cảnh này, việc trở về quy mô lớn trong tương lai gần là điều không thực tế.
Đồng thời, Hà Lan đang điều chỉnh chính sách tiếp nhận: trọng tâm chuyển từ tiếp nhận tập thể sang sự tự lực. Người Ukraine được khuyến khích làm việc, sống tự lập và học ngôn ngữ – một sự khuyến khích ngầm cho việc hội nhập, tuy nhiên về mặt pháp lý lại không được theo sau bằng các quyền cư trú mang tính cấu trúc.
- Hướng tới một triển vọng pháp lý và chính sách dài hạn
Khi thời điểm mà RTB chạm đến giới hạn về mặt pháp lý và chính trị đang đến gần, một sự tái định hướng chính sách là điều cấp thiết. Trong đó, một số kịch bản có thể được xem xét:
- Đánh giá cá nhân thông qua tị nạn: mở thủ tục tị nạn cho những người Ukraine đã lưu trú lâu dài và chứng minh được rằng họ không thể trở về.
- Chính sách chuyển tiếp quốc gia: áp dụng cơ chế chuyển tiếp cho những người Ukraine đã hội nhập tốt, tương tự như các quy định “ân xá chung” trước đây.
- Cải cách RTB ở cấp độ EU: tập trung vào việc điều chỉnh chỉ thị theo mô hình cấu trúc hóa bảo vệ dài hạn.
- Kết luận
Việc gia hạn bảo vệ tạm thời hiện nay đến tháng 3 năm 2026 tạo ra thời gian, nhưng không tạo ra viễn cảnh. Chính sách người nước ngoài của Hà Lan đang đứng trước sự lựa chọn: tiếp tục bám lấy hư cấu pháp lý về cư trú tạm thời, hay chọn cách công nhận tình hình thực tế – một nhóm người di cư đang hội nhập bền vững vào xã hội Hà Lan?
Việc đưa ra lựa chọn sớm và đảm bảo tính pháp lý cho một khuôn khổ lưu trú bền vững không chỉ là điều mong muốn về mặt pháp lý, mà còn là điều cần thiết về mặt xã hội và quản trị.
Nguồn (tuyển chọn)
- Clingendael (tháng 9 năm 2024), Nhiệm vụ bảo vệ người di cư Ukraine tại Hà Lan
- ABRvS ngày 17 tháng 1 năm 2024, ECLI:NL:RVS:2024:32
- Chỉ thị 2001/55/EG
- Regioplan (2024), Phỏng vấn chuyên sâu người di tản Ukraine
- Dữ liệu của UNHCR & ACLED (2024)
