Aqoonsiga xaalad aan la iska caabin karin (overmacht) ee Rugta Ganacsiga iyo Warshadaha ee Yukreeniya
Rugta Ganacsiga iyo Warshadaha ee Ukraine (UCCI) ayaa 24-kii Febraayo 2022 si rasmi ah ugu dhawaaqday jiritaanka xaalad aan laga gudbi karin (overmacht) taas oo ka dhalatay dagaallada ka socda dalka oo aan la xakameyn karin iyo/ama aan la joojin karin sababo la xiriira gardarrada hubaysan ee Xiriirka Ruushka uu ku hayo Ukraine, taas oo shirkadaha ka dhigaysa mid aan suurtagal ahayn inay gutaan waajibaadkooda ka dhasha qandaraasyada jira. Shahaadada UCCI waa tallaabo muhiim ah oo aad u weyn, maadaama ay tahay qayb muhiim ah oo ka mid ah dukumentiyada rasmiga ah ee ay shirkadaha ay dhibaatadu gaartay tahay inay helaan si ay u caddeeyaan in aan-gudashadu ay ka dhalatay duruufo aan la xakameyn karin oo gaar ah.
Sharciga Ukraine, gaar ahaan qodobka 617 ee Xeerka Madaniga ah, qodobka 218 ee Xeerka Ganacsiga iyo sharciga Ukraine N 4196-IX “Ku saabsan faahfaahinta nidaaminta hawlaha hay’adaha sharciga ah ee leh qaabab gaar ah oo urur-sharciyeed inta lagu jiro muddada kala-guurka iyo ururada hay’adaha sharciga ah” ee ku saabsan ka noqoshada Xeerka Madaniga ah laga bilaabo 09.10.2025). Sharcigani wuxuu bixinayaa faahfaahinta nidaaminta hawlaha hay’adaha sharciga ah ee qaarkood inta lagu jiro muddada kala-guurka wuxuuna dhigaya in Xeerka Madaniga ah ee Ukraine (BW) uu lumiyo awooddiisa 9 Oktoobar 2025. Taas macnaheedu waxa weeye in xeerarka sharciga ah ee nidaamiya hawlaha hay’adaha sharciga ah la beddeli doono, waxaana u badan in sharciyo cusub lagu soo bandhigo iyadoo lagu beddelayo BW-ga hadda jira.
Dhinacyadan sharciga ah waxay bixiyaan saldhig sharci oo loogu yeero xaalad aan laga gudbi karin (overmacht). Xaqiijinta UCCI si toos ah kama xoreynayso waajibaadka, balse waxay u adeegtaa caddayn ahaan duruufo aan caadi ahayn oo ka baxsan xakamaynta dhinaca ay khusayso. Bangiga Qaranka ee Ukraine (NBU) ayaa sidoo kale aqoonsaday xaalad aan laga gudbi karin arrimo gaar ah oo maaliyadeed iyo bangi ah, taas oo saameyn ku leh fulfillidda waajibaadka deynta iyo u hoggaansanaanta shuruudaha maaliyadeed.
Waa maxay xaaladda aan laga gudbi karin (overmacht)?
Sharciga qandaraasyada, overmacht waa qodob caadi ah oo ku jira qandaraasyada kaas oo si dhab ah labada dhinac uga xoreynaya mas'uuliyadda ama waajibaadka haddii ay dhacdo dhacdo ama duruuf aan caadi ahayn oo ka baxsan xakamaynta dhinacyada, sida dagaal, shaqo-joojin, rabshado, dambiyo, cudurro faafa ama isbeddel degdeg ah oo ku yimaada sharciga—kuwaas oo hal ama labada dhinacba ka hor istaaga inay gutaan waajibaadkooda qandaraas.[1] Si kale haddii loo dhigo, overmacht waxay tilmaamaysaa dhacdooyin dibadda ah oo aan la saadaalin karin oo hor istaaga fulinta waajibaadka qandaraaska. Si dhacdo loogu aqoonsado overmacht, waa inay noqotaa mid aan la xakameyn karin, ka baxsan mas'uuliyadda dhinaca, isla markaana ka madax bannaan rabitaankooda.
Marka la eego xaaladda colaadda Ukraine, shirkado badan ayaa wajahaya dhibaatooyin dhinaca wax soo saarka, qaybinta iyo sahayda. Waxa kale oo jira dib u dhacyo ku yimaada waqtiyada kama dambaysta ah ee gudashada waajibaadka, dammaanadaha iyo shuruudaha kale ee qandaraaska.
Xoog ka weyn (overmacht) waxay sidoo kale ku fidaysaa cawaaqib dhaqaale oo ballaaran: cunaqabatayn, xiritaanka xuduudaha, carqaladaynta saadka iyo burburinta hantida. Guud ahaan, qodobka xoog-ka weyn wuxuu ka ilaaliyaa mas'uuliyadda, laakiin ma keeno in si toos ah loo joojiyo waajibaadka. Shirkaduhu waxaa laga yaabaa inay waajib ku noqoto inay yareeyaan khasaaraha oo ay caddeeyaan inay sameeyeen dhammaan dadaallada macquulka ah si ay u gutaan waajibaadkooda.
Doorka qodobada awoodda ka sarreysa ee (overmacht) ee qandaraasyada
Sida ay u shaqaynayso overmacht waxay inta badan ku xiran tahay qaabka gaarka ah ee qodobka overmachk ee qandaraaska ku qoran. Qandaraasyada si cad u xusaya ereyo ay ka mid yihiin “dagaal”, “khilaaf militari” ama “dagaal-goysnimo/isku dhacyo” waxay leeyihiin fursad weyn oo ay ugu adeegaan saldhig ahaan codsi ku saabsan overmacht. Dhanka kale, qodobbada aan daboolin dhacdooyinka noocaas ah waxay u baahan karaan fasiraad ka ballaaran.
Intaa waxaa dheer, Midowga Yurub, Boqortooyada Midowday iyo Mareykanka ayaa cunaqabatayn saaray Ruushka iyo Belarus, taas oo ku daraysa cabbir dheeraad ah dhibaatadan. In kasta oo cunaqabataynta noocaas ah aan badanaa si cad loogu magacaabin duruufaha khasabka ah, saameyntooda weyn ee ganacsiga, silsiladaha saadka iyo macaamilka maaliyadeed ayaa inta badan kiisaska ah sabab ku filan oo lagu dabaqo qodobbada si guud loo qaabeeyey ee duruufaha khasabka ah. Waayo-aragnimadu waxay muujinaysaa in maxkamadaha iyo hay’adaha dhexdhexaadinta ay guud ahaan si wanaagsan u eegaan racfaannada ku saabsan duruufaha khasabka ah ee kiisaska qandaraasyadu ay ku jiraan qodobbo ballaaran oo daboolaya khataraha siyaasadeed iyo falalka hay’adaha dowladda.
Saldhigga sharciga ah ee ku saleysan sharciga Nederland, EU iyo sharciga caalamiga ah
Sida ku xusan sharciga Nederland, qodobada 6:75 iyo 6:76 ee Xeerka Madaniga ah waxay xoreynayaan dhinacyada mas'uuliyadda haddii fulinta waajibaadyadu ay noqoto mid aan macquul ahayn sababo ka dhasha duruufo aan la saadaalin karin. Intaa waxaa dheer, qodobbada qaarkood ee Xeerka Guud ee Ilaalinta Xogta (AVG), kuwaas oo khuseeya shirkadaha ay khilaafku saameeyay, gaar ahaan kuwa ku hawlan habaynta xogta ee ka gudubta xuduudaha, waxaa ka mid ah qodobada 28, 4(16), 4(23) iyo 56. Qodobka 28 ee AVG wuxuu u oggolaanayaa in waajibaadyada dib loo eego haddii fulintoodu ay noqoto mid si dhab ah u suurtagal noqon karta/ficil ahaan aan suurtagal ahayn. Qodobka 4(16) wuxuu qeexayaa fikradda “xarunta ugu weyn (hoofvestiging)”, taas oo muhiim u ah shirkadaha ka shaqeeya meelo badan oo sharci-yaqaan ah. Qodobka 4(23) wuxuu ka hadlayaa habaynta xogta ee ka gudubta xuduudaha, taas oo khuseyn karta marka ay jiraan carqalado ku yimaada silsiladda saadka. Qodobka 56 wuxuu tilmaamayaa hay'adaha kormeerka ee hoggaaminaya (Leading Supervisory Authorities (LSA)) si ay u kormeeraan u hoggaansanaanta shuruudaha marka laga fulinayo hawlaha xuduudaha ka gudbaya ee hoos yimaada duruufo aan caadi ahayn.
Heer caalami, mabaadi'da awood-ka-dhaaf (overmacht) waxaa lagu dhex dhisay qodobbada Heshiiska Qaramada Midoobay ee Ku Saabsan Iibka Caalamiga ah ee Alaabooyinka la Dhaqaajin karo (CISG). Qandaraasyo badan oo caalami ah waxay tixraacaan qodobka overmacht ee Golaha Ganacsiga Caalamiga ah (ICC), kaas oo bixiya hab isku mid ah oo lagu go'aaminayo arrimaha mas'uuliyadda.
Tafsiirka iyo adeegsiga qodobada overmacht
Si loogu aqoonsado in racfaanka force majeure lagu salayn karo, qaabaynta gaarka ah iyo ujeeddooyinka dhinacyada sida ku cad qandaraaska ayaa muhiim ah. Qandaraasku waa inuu si cad u qeexaa waxa ay tahay dhacdada force majeure, tusaale ahaan “dagaal” ama “cunaqabatayn”, si loo xaqiijiyo ku-dabaqi-karkeeda. Intaa waxaa dheer, erayo ballaaran sida “khilaaf” ama “falal dagaal” ayaa laga yaabaa inay ku habboon yihiin xaaladaha sida khilaafka Ukraine.
Dhibaatada hadda jirta ee dhanka fasiraadda marka loo eego khilaafka u dhexeeya Ruushka iyo Yukreyn ayaa ah in Ruushku uusan ku dhawaaqin dagaal rasmi ah, taas oo su'aalo dhalisay oo ku saabsan in xaaladdan lagu sifeeyo "dagaal" macnaha caadiga ah. Si looga fogaado dhibaatooyin noocan oo kale ah mustaqbalka, hay'adaha nidaamiya waxay ku talinayaan in qandaraasyada lagu isticmaalo ereyo sida "khilaaf milatari", "dirid nabadeed" ama "falalka colaadeed".
Intaa waxaa dheer, codsiyada ku saabsan xoogga ka baxsan awoodda (force majeure) waa in la gudbiyaa waqtigii loogu talagalay oo ay la socdaan dukumentiyo ku filan. Dib-u-dhac ku yimaada ogeysiinta dhinacyada qandaraaska ama awood-darro lagu caddeynayo in fulinta waajibaadka ay ahayd mid aan suurtagal ahayn oo aysan ahayn mid la adkeeyay oo keliya, waxay keeni kartaa in codsiga la diido.
Shahaadaynta iyo dukumentiyada
Shahaadaynta ay bixiso Rugta Ganacsiga iyo Warshadaha ee Yukrayn (UCCI) waxay door muhiim ah ka ciyaartaa shirkadaha ku tiirsan force majeure. Shahaadadan waxaa loo adeegsadaa caddayn ah in aysan suurtagal ahayn in la fuliyo waajibaadyada marka uu khilaafku keeno. Si kastaba ha ahaatee, waxaa muhiim ah in la ogaado in lahaanshaha shahaado kaliya uusan si toos ah dhinac uga saarayn mas’uuliyadda ay ka saaran tahay dhinaca kale. Waxaa lagama maarmaan ah in shuruudaha qandaraaska iyo sharciga khuseeya ay sidoo kale taageeraan suurtagalnimadaas.
Shahaadadu waa dukumenti ku qoran qaab ay dejisay UCCI, oo ay soo saarto UCCI ama Rugta Ganacsiga ee Gobolka (Regionale Kamer van Koophandel) iyadoo la raacayo sharciga khuseeya, shuruudaha qandaraaska (heshiis, is-afgarad, iwm.) iyo qaanuunka/xeer-hoosaadka la ansixiyay.
Joogitaanka shahaadadu kuma filna, maadaama awood-darrada lagu fulinayo waajibaadka ee ka dhalatay xoog ka baxsan awoodda (force majeure) ay sidoo kale waajib ku tahay in maxkamad lagu caddeeyo iyadoo la muujinayo xiriir sabab iyo natiijo leh oo ka dhexeeya xoogga ka baxsan awoodda (sharciga khuseeya) iyo awood-darrada ujeeddada leh ee lagu fulinayo waajibaadkaas—taas oo waafaqsan gunaanadyada Maxkamadda Sare ee go'aanka 30.11.2021 ee kiiska lambar 913/785/17.
Shirkaduhu waa inay hayaan dukumentiyo faahfaahsan oo ku saabsan dhammaan carqaladaha ganacsi ee uu sababay khilaafku. Diiwaangelinta carqaladaha silsiladda sahayda, khasaaraha maaliyadeed ama awood-darrada lagu bixinayo badeecadaha iyo adeegyada ayaa muhiim u ah in lagu xoojiyo sheegashooyinka force majeure iyo in lala xaajoodo dhinacyada qandaraaska. Qaybta ugu muhiimsan waa iskaashi firfircoon oo lala yeesho khubarada sharciga si loo fahmo habka loo gudbiyo loona xoojiyo sheegashooyinka.
Talooyin loogu talagalay shirkadaha
Shirkaduhu waa inay dib u eegaan qandaraasyadooda si ay u hubiyaan joogitaanka qodobbada force majeure ee daboolaya khilaafka, iyo haddii loo baahdo, inay dib u eegaan qodobbada si loogu jeedin adeegsiga erayo ballaaran sida “khilaaf” ama “cunaqabatayn”. Mustaqbalka, qandaraasyadu waa inay si cad u xusaan dagaalka, khilaafaadka milateri iyo cunaqabataynta sidii sababo loogu adeegsan karo force majeure. Ugu dambeyntii, shirkaduhu waa inay tixgeliyaan ilo kale oo wax-soo-saar/keenis ah, waddooyin logistik ah ama isbeddello ku yimaada hawlahooda si loo yareeyo khataraha loona xaqiijiyo sii socodka ganacsiga.
