Soláthraíonn stádas dídeanaí san Aontas Eorpach agus san Ísiltír cosaint do dhaoine a ndéantar géarleanúint orthu ina dtír thionscnaimh nó a bhfuil bagairtí tromchúiseacha á n-imirt orthu. Pléifidh an t-alt seo go hachomair príomhphointí an nós imeachta seo san Ísiltír agus na céimeanna a chaithfidh iarratasóir a ghlacadh chun an stádas thuasluaite a fháil.
Is é bunús an chórais tearmainn san AE ná Coinbhinsiún na Ginéive maidir le stádas dídeanaithe ó 1951 agus an Prótacal gaolmhar ó 1967. Socraíonn na doiciméid seo sainmhíniú ar dhídeanaí, socraítear prionsabal an non-refoulement, agus cruthaítear na bunráthaíochtaí a cuireadh i bhfeidhm ina dhiaidh sin i reachtaíocht an AE.
Foinse thábhachtach eile is ea Cairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh, a leagann síos go sainráite an ceart chun tearmainn in Airteagal 18, agus a chuireann cosc in Airteagal 19 ar dhíbirt chomhchoiteann agus ar dhíbirt i gcás go bhfuil bagairt ar an saol nó ar an tsaoirse.
Ar leibhéal an Aontais Eorpaigh, tá sraith gníomhartha dlí bunaithe a fhoirmíonn an Comhchóras Eorpach Tearmainn (CEAS), lena n-áirítear: Treoir 2011/95/AE maidir le haitheantas agus ábhar na cosanta idirnáisiúnta, Treoir 2013/32/AE maidir le nósanna imeachta chun an stádas a dheonú agus a tharraingt siar, agus Treoir 2013/33/AE maidir le caighdeáin maidir le cur fáilte agus coinníollacha glactha a thabhairt do dhaoine a dhéanann iarratas ar chosaint idirnáisiúnta. Cuireadh na treoracha seo i bhfeidhm i reachtaíocht náisiúnta na hÍsiltíre, lena n-áirítear an Vreemdelingenwet 2000 agus na rialacháin fho-dhlíthiúla ghaolmhara a rialaíonn an próiseas tearmainn.
Nósanna imeachta chun stádas tearmainn a fháil san Ísiltír
Sa Ísiltír, rialaítear na nósanna imeachta tearmainn le reachtaíocht náisiúnta, atá i gcomhréir le treoracha an Aontais Eorpaigh. Is é an Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) an príomhchomhlacht atá freagrach as iarratais ar thearmann a phróiseáil.
Nós Imeachta Ginearálta Tearmainn (AA)
Is é an Nós Imeachta Ginearálta Tearmainn (AA) an gnáthnós imeachta agus maireann sé 6 lá de ghnáth. I gcásanna áirithe, féadfar é a fhadú go 9 lá (AA+). Le linn an nós imeachta seo, déantar agallamh leis an iarratasóir ina bpléitear a shonraí pearsanta, a bhealach taistil, agus na cúiseanna atá leis an iarratas ar thearmann.
Nós Imeachta Tearmainn Leathnaithe (VA)
Mura féidir iarratas a phróiseáil laistigh den nós imeachta ginearálta, aistrítear é chuig an nós imeachta leathnaithe, a d'fhéadfadh roinnt míonna nó níos faide a thógáil. Féadfar an t-iarratasóir a aistriú chuig eagraíocht ghlactha eile agus níl sé de cheangal air cuairt a thabhairt ar oifig an IND go laethúil. Tarlaíonn an t-aistriú chuig an VA sna cásanna seo a leanas:
- Tá an t-iarratasóir faoi bhun 12 bliana d’aois agus tháinig sé/sí gan tuismitheoirí.
- Tá an t-iarratasóir tinn agus teastaíonn cóireáil uaidh sula bhféadfaidh sé ráiteas a thabhairt faoi na cúiseanna a d’fhág a theacht/teitheadh.
- Teastaíonn breis ama ón IND chun cinneadh a dhéanamh, mar shampla le haghaidh imscrúdú breise.
- Níl ateangaire ar fáil.
- Tá teaghlach ann a théann tríd an VA freisin.
- Tá ganntanas sealadach pearsanra a bhfuil taithí acu ag an IND.
Iarratas tearmainn arís (HASA)
Daoine ar diúltaíodh dá n-iarratas ar thearmann roimhe seo, féadfaidh siad iarratas ar thearmann arís (HASA) a chur isteach má tá imthosca nó fianaise nua ann nár breithníodh roimhe seo.
Nós Imeachta Bhaile Átha Cliath
Cuirtear Nós Imeachta Bhaile Átha Cliath i bhfeidhm má mheastar go bhfuil Ballstát eile den AE, tír LEE nó an Eilvéis freagrach as an iarratas ar thearmann a phróiseáil. Tá sé seo bunaithe ar fhorálacha Rialachán (AE) Uimh. 604/2013 (Bhaile Átha Cliath III), a leagann síos na critéir chun an stát freagrach a chinneadh.
Cuirtear tús leis an nós imeachta sna cásanna seo a leanas:
- Tá iarratas déanta ag an iarratasóir ar thearmann cheana féin i dtír eile den AE/LEE/an Eilvéis.
- Tharla an chéad iontráil san Eoraip trí stát eile, mar shampla ar bhealach neamhdhleathach.
- Tá víosa Schengen nó cead cónaithe eisithe ag stát eile don iarratasóir.
Saintréithe an nós imeachta:
- Tá an nós imeachta gearr ó thaobh ama de.
- Cuirtear an t-iarratasóir i lárionad glactha de chuid an COA (Centraal Orgaan opvang asielzoekers).
- Bíonn agallamh amháin ann leis an Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Le linn an agallaimh seo, leagtar amach na sonraí pearsanta, an náisiúntacht agus an bealach taistil. Ní phléitear na himthosca a bhaineann leis na forais tearmainn (mar shampla géarleanúint) sa chomhrá seo. Mar sin féin, féadfaidh an t-iarratasóir a mhíniú cén fáth a gcreideann sé gur cheart don Ísiltír a chás a láimhseáil agus tuairim a thabhairt maidir le haistriú a cháis chuig stát eile.
- Tar éis an t-aistriú a dhearbhú, aistrítear an t-iarratasóir chuig an tír atá freagrach.
- I gcás diúltaithe ag an IND, tá an ceart ag an iarratasóir achomharc a dhéanamh chuig cúirt na hÍsiltíre agus coinníonn sé an ceart chun fanacht sa lárionad glactha de ghnáth le linn próiseáil an ghearáin.
- Má léirítear le linn an phróisis go bhfuil an Ísiltír freagrach as an gcás a láimhseáil, aistreofar an t-iarratas chuig an Nós Imeachta Ginearálta Tearmainn (AA/AA+).
Nós imeachta simplithe
Cuirtear an nós imeachta seo i bhfeidhm i gcásanna ina bhfuil:
- Tagann an t-iarratasóir ó thír a mheastar a bheith sábháilte.
- Is saoránach de chuid an AE é an t-iarratasóir.
- Tá cosaint ag an iarratasóir cheana féin i mballstát eile den AE/LEE nó san Eilvéis.
Is féidir le hiarratasóirí ó thíortha tionscnaimh sábháilte nó le saoránaigh AE dul faoi nós imeachta simplithe, atá níos gasta ná an gnáthnós imeachta. Leagann Rialtas na hÍsiltíre amach an liosta de thíortha sábháilte agus déanann sé é a nuashonrú go rialta.
Tá an nós imeachta gasta. Cuirtear an t-iarratasóir i lárionad fáilteachais agus fanann sé le glao ar agallamh aonair leis an Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Le linn an agallaimh seo, déantar a shonraí pearsanta, a náisiúntacht, a bhealach taistil agus na cúiseanna leis an iarratas a fhíorú. Má tá stádas dídeanaí nó cineál eile cosanta ag an duine cheana féin i dtír eile san AE, ní ar dhálaí na tíre tionscnaimh a dhírítear an aird an oiread sin, ach ar mhíniú na gcúiseanna ar fhág sé an stát inar tugadh cosaint dó.
Tar éis an agallaimh, glacann an IND cinneadh, de ghnáth laistigh de chúpla lá. Mar sin féin, má tá gá le tuilleadh imscrúdaithe, aistrítear an cás chuig nós imeachta níos faide – an nós imeachta ginearálta (AA/AA+) nó an nós imeachta sínte. Is féidir é seo a tharlú, mar shampla, má ardaítear amhras faoi bharántúlacht na sonraí a soláthraíodh nó má tá cúinsí breise le soiléiriú.
I gcás cinneadh diúltach, tá sé de cheart ag an iarratasóir achomharc a dhéanamh chuig an gcúirt. Le linn an phróisis bhreithiúnaigh, fanann sé san Ísiltír de ghnáth agus coinníonn sé an ceart chun cóiríochta agus chun cúnamh dlíthiúil. Mar sin féin, má thacaíonn an chúirt le cinneadh an IND, ní mór don duine an chríoch a fhágáil láithreach, cailleann sé an ceart chun cóiríochta i lárionad fáiltithe agus de ghnáth gheofar toirmeasc iontrála do chrios Schengen. Féadfar é a aistriú chuig institiúid speisialta chun a ullmhú don fhilleadh, nó, i gcásanna áirithe, féadfar é a chur i gcoinneáil riaracháin go dtí go ndéanfar é a dhíbirt.
Nós imeachta teorann (GP)
Is féidir daoine a dhéanann iarratas ar thearmann go díreach ag an teorainn (mar shampla ag an aerfort) a chur faoi réir an nós imeachta teorann (GP). Is féidir leis an nós imeachta seo maireachtáil suas le 28 lá, tréimhse ina mbíonn an t-iarratasóir i lárionad coinneála speisialaithe in aice leis an aerfort Schiphol.
Tosaíonn an nós imeachta le hagallamh leis an IND, cosúil leis an agallamh faoin nós imeachta ginearálta AA/AA+. Mar sin féin, má mheasann an IND go bhfuil an t-iarratas gan bhunús nó go mba cheart é a láimhseáil tríd an nós imeachta simplithe (mar shampla má thagann an duine ó thír shábháilte nó má tá stádas aige i stát eile), is féidir leis an bpróiseas dul ar aghaidh níos gasta. Is é 28 lá an t-uasfhad ama don nós imeachta teorann.
Is féidir leis an nós imeachta críochnú ar bhealaí éagsúla. Má ghlacann an IND cinneadh dearfach, faigheann an t-iarratasóir rochtain ar an tír agus aistrítear chuig saoráid fáiltithe oscailte é, áit a bhfanann sé le haghaidh leithdháileadh tithíochta bardasaí. Má mheasann an IND go bhfuil gá le níos mó ama le haghaidh cinneadh nó go dteastaíonn tuilleadh imscrúdaithe ar dhálaí an cháis, aistrítear an cás chuig an nós imeachta sínte agus aistrítear an t-iarratasóir chuig lárionad fáiltithe rialta. Is féidir freisin go gcríochnófar an nós imeachta trí an cás a aistriú chuig an nós imeachta ginearálta, rud a bhaineann le haistriú ó shaoráid iata go saoráid oscailte chomh maith.
Mar sin féin, má ghlacann an IND cinneadh diúltach, tá an ceart ag an iarratasóir achomharc a dhéanamh chuig cúirt na hÍsiltíre. Go dtí go gcríochnófar an próiseas breithiúnach, fanann sé sa lárionad iata. Sa chás go dtacaíonn an chúirt le cinneadh an IND, ní cheadaítear don duine dul isteach i gcríoch na tíre, gheofar toirmeasc ar iontráil do chrios Schengen agus aistrítear chuig institiúid é áit a bhfanann sé le haghaidh díbeartha. Mar sin féin, má thagann an chúirt ar an gconclúid gur dhiúltaigh an IND don iarratas go héagórach, faigheann an t-iarratasóir rochtain ar chríoch na tíre agus leanann sé leis an nós imeachta sa nós imeachta sínte i saoráid oscailte.
Mar sin, is cineál rialaithe réamhbhreathnaitheach é an nós imeachta teorann san Ísiltír a ligeann do na húdaráis iarratais gan bhunús a scagadh sula ndeonaítear rochtain ar an gcríoch. In ainneoin nádúr gasta agus dúnta an nós imeachta, gabhann ráthaíochtaí dlíthiúla leis, lena n-áirítear an ceart chun cosanta, ateangaire agus achomharc.
Nós imeachta do mhionaoisigh neamhthionlactha (amv)
Téann leanaí faoi aois gan tionlacan faoi nós imeachta speisialta (amv), ina gcuirtear a n-aois agus a leochaileacht san áireamh. Tugtar caomhnóir dóibh ón bhfondúireacht Nidos, chomh maith le coinníollacha speisialta fáiltithe agus tacaíochta.
Baineann an nós imeachta le daoine faoi 18 mbliana d'aois a tháinig go dtí an Ísiltír gan tuismitheoirí nó caomhnóirí.
Príomhchéimeanna:
- Tar éis an iarratais, cuirtear tréimhse téarnaimh ar fáil, agus faigheann an t-iarratasóir tacaíocht ó VluchtelingenWerk Nederland (VWN) agus ó dhlíodóir.
- Ina dhiaidh sin, téann an mionaoiseach tríd an ngnáthnós imeachta (AA/AA+), ach ag cur a aois agus a staid leochaileach san áireamh.
- Ceaptar caomhnóir ón eagraíocht Nidos, a chabhraíonn le tithíocht, oideachas, cúram leighis agus nascleanúint a dhéanamh tríd an gcóras dlí.
- Mura bhfuil aon doiciméid ann a dheimhníonn an aois, féadfaidh an IND scrúdú aoise a ordú (mar shampla X-ghathú ar na cnámha).
- I gcás diúltú don iarratas ar thearmann, déantar imscrúdú an bhfuil cóiríocht shábháilte agus chuí sa tír thionscnaimh.
- Má léirítear go bhfuil filleadh dodhéanta mar gheall ar easpa cóiríochta oiriúnaí, féadfaidh an t-iarratasóir cead cónaithe a fháil ar fhorais dhaonnúla (cead cónaithe neamh-lochtach), ar an gcoinníoll go bhfuil comhoibriú déanta aige leis na húdaráis.
Cead cónaithe buan bunaithe ar thearmann
Tar éis 5 bliana de chónaí gan bhriseadh san Ísiltír le cead cónaithe sealadach bunaithe ar thearmann, féadfaidh daoine iarratas a chur isteach ar chead cónaithe buan. Áirítear leis na ceanglais:
- Leanúnachas na bhforas atá bunaithe ar dheonaíodh tearmann ina leith.
- Comhlíonadh na gceanglas comhtháthaithe.
- Gan a bheith ina bhagairt don ord poiblí nó don tslándáil náisiúnta.
