De Rjochtline Tydlike Beskerming (2001/55/EG), aktivearre by Utfieringsbeslút 2022/382/EU, ferplichtet lidsteaten ta opfang fan ûntheemden út Oekraïne dy't ta de oanwiisde kategoryen hearre. Gemeenten yn Nederlân binne ferantwurdlik foar it bieden fan opfang. Dochs komt it foar dat opfang wegere wurdt, benammen fanwegen kapasiteitsproblemen of fragen oer identiteit en ferbliuwsstatus. Dit artikel set de juridyske grûnlannen foar it rjocht op opfang útien, besprekt de Nederlânske oanmeld- en triageproseduere en analysearret de rjochtsmiddels tsjin gemeentlike wegeringen.
Op grûn fan de Rjochtline Tydlike Beskerming 1 is oan Oekraïnske ûntheemden dy't ta bepaalde kategoryen hearre, daliks tydlike beskerming takend. It Utfieringsbeslút 2022/382/EU konkretisearret dizze beskerming foar Oekraïnske steatsboargers en bepaalde treddelanners 2.
Nederlân hat dit útwurke yn nasjonale regeljouwing, wêrûnder artikel 3.9a foarskrift frjemdlingen en de IND-wurkynstruksje 2022/17. Yn haadlinen komme de folgjende groepen yn oanmerking:
- Oekraïnske steatsboargers dy't op 23 febrewaris 2022 yn Oekraïne ferbleaun hawwe, of op/nei 27 novimber 2021 fuortgien binne fanwegen de tanimmende spannings;
- Tredelâners mei in jildige Oekraïnske permaninte ferbliuwsfergunning op 23 febrewaris 2022, mits sy net earder fuortgien binne;
- Famyljeleden fan boppesteande kategoryen ûnder betingsten fan duorsume gearwenning 3.
- Gemeentlike ferantwurdlikheid foar opfang
De opfangplicht folget út it direkte rjocht op tydlike beskerming: de opfangfoarsjennings binne regele yn de Regeling opvang ontheemden uit Oekraïne (RooO). De gemeente moat opfang biede sadree't genôch oannimlik is dat de betrokkene ûnder de rjochtline falt. Dit folget ek út de operasjonele rjochtlinen fan de Jeropeeske Kommisje 4:
“It rjocht op tydlike beskerming giet daliks yn. […] Wannear't de belutsen persoan him by de autoriteiten meldt […] hoecht hy of sy allinnich syn of har nasjonaliteit, ynternasjonale beskermingsstatus of lykweardige beskermingsstatus, ferbliuw yn Oekraïne of, yn foarkommende gefallen, famyljebân oan te toanen.”
Yndikative bewizen lykas paspoarten, identiteitskaarten of oare dokuminten folsteane om opfang te claimen. De toetsing fan de ferbliuwsstatus troch de IND folget pas letter yn de proseduere.
- De oanmeld- en triageproseduere
3.1 Oanmelding by de gemeente
Unthemen melden zich bij een gemeente.
3.2 Trijaproses
As der twifel bestiet oer it rjocht op tydlike beskerming kin de gemeente de IND om in ‘triageadvys’ freegje. By in negatyf advys fan de IND folget in formeel beslút ta wegering fan tydlike beskerming en meastal in weromkearbeslút. Tsjin sa'n IND-beslút stiet beswier en berop iepen.
- Kapasiteitstekoart en sluting sintrale hubs
Nei de Russyske ynvaazje waarden yn Nederlân tydlike ‘hubs’ ynrjochte (Amsterdam, Utert, Rotterdam) foar sintrale oanmelding. Dizze lokaasjes hiene lykwols gjin formele juridyske rol lykas it oanmeldsintrum yn Ter Apel. De hub yn Utert, dy't faak kwetsbere groepen opfangde, is sûnt febrewaris 2024 sletten fanwege gebrek oan beskikbere gemeentlike opfangplakken. Sûnt dy tiid is it belied dat ûntheemden har streekrjocht by gemeenten melde.
- Weigering opfang troch gemeenten
Hoewol't gemeenten formeel ferantwurdlik binne foar opfang, komt it foar dat se opfang wegerje fanwegen in tekoart oan opfangplakken of twifel oer de identiteit of status. Juridysk sjoen jildt lykwols:
- By genôch yndikative bewiis mei opfang meie net wegere wurde.
- Gemeenten moatte yn sa'n gefal daliks opfang regelje en binne ferantwurdlik foar eventuele opskalearring as eigen kapasiteit ûntbrekt.
De rjochtline en nasjonale regeljouwing biede gjin romte om opfang te wegerjen allinnich fanwegen gebrek oan kapasiteit.
- Rjochtsmiddels tsjin in ôfwizing
In probleem yn de praktyk is dat wegerings soms mûnling kommunisearre wurde sûnder formeel beslút. Dochs is ek in mûnlinge wegering as beslút yn 'e sin fan artikel 72 lid 3 Vw oan te merken. Tsjin sa'n wegering kin beswier makke wurde en kin dêrby in foarlopige foarsjenning frege wurde by de foarsjenningsrjochter 5.
6.1 Jurisprudinsje
Der binne in pear relevante útspraken:
- Rb. Middelburg, AWB 23/1697, ECLI:NL:RBDHA:2023:2530
De foarsjenningsrjochter oerwoech dat de opfangfoarsjenning folslein beset wie en dat fuortsetting fan opfang foar net-rjochthawwenden ten koste gean soe fan rjochthawwenden. De rjochter wiisde de foarlopige foarsjenning ôf. - Rb. Haarlem, 28 april 2023, NL23.1776, ECLI:NL:RBDHA:2023:8447
It berop tsjin de wegering ta ynskriuwing yn de BRP waard net-ûntfanklik ferklearre, om't tsjin it ûnderlizzende IND-advys (dat ta wegering late) in aparte rjochtsgong iepenstie.
Dizze útspraken litte sjen dat in ûnderskied makke wurde moat tusken de gemeentlike ferplichting om opfang te bieden by oannameberens fan beskerming, en de formele toetsing fan it ferbliuwsrjocht troch de IND.
- Byzondere oandacht: tsjinstplichtige Oekraynske manlju
In aktuele komplikaasje oangeande de oanskerpe Oekraynske Mobilisaasjewet. Oekraynske manlju fan 18–60 jier moatte har yn in militêr register ynskriuwe om har identiteitsdokuminten te ferlingjen. De Oekraynske ambassade yn Nederlân wegeret faak konsulêre bystân foar dizze groep. Gemeenten kinne de opfang net wegerje allinnich om't in paspoart ferrûn is. Ek mei in ferrûn paspoart kin ynskriuwing yn de BRP plakfine ûnder koade 46, mits de identiteit genôch fêststiet 6.
- Konklúzje
It Nederlânske systeem is derop rjochte om de opfang fan Oekraïnske flechtlingen fluch en tagonklik te regeljen. Gemeenten moatte by oannimlike bewizen daliks opfang biede, ek as de formele status noch net is hifke. Kapasiteitsproblemen ûntlaste gemeenten net fan harren ferplichting om opfang te regeljen of op te skaaljen. In wegering kin bestriden wurde fia beswier en foarlopige foarsjenning. Yn de praktyk bliuwe rechtsmiddels tsjin mûnlinge wegeringen lykwols ûnderbenut.
Fuotnoaten
- Rjochtline 2001/55/EG oangeande de tydlike beskerming.
- Rie fan de Jeropeeske Uny, útfieringsbeslút (EU) 2022/382.
- Sjoch ek Keamerstikken 2023–2024, 36 394, nr. 6.
- Europeesk Kommisje, operasjonele rjochtlinen (2022/C 126 I/01).
- Art. 72 lid 3 Vw 2000; ferlykje ECLI:NL:RBDHA:2023:2530 en ECLI:NL:RBDHA:2023:8447.
- Sjoch Q&A’s Mobilisatiewet, Rijksoverheid.nl.
