وضعیت پناهندهگی در اتحادیه اروپا و هلند، به اشخاصی که در کشور مبدأ خود مورد آزار و اذیت قرار میگیرند یا با تهدیدات جدی مواجه هستند، حمایت ارائه میدهد. این مقاله بهطور مختصر به نکات اصلی این روند در هلند و همچنین گامهایی که یک متقاضی باید برای دستیابی به وضعیت مذکور طی کند میپردازد.
بنیان سیستم پناهندگی در اتحادیه اروپا، «کنوانسیون ۱۹۵۱ ژنو در مورد وضعیت پناهندگان» و «پروتکل ۱۹۶۷» مربوط به آن است. این اسناد تعریف پناهنده را تعیین کرده، اصل «عدم بازگرداندن» (non-refoulement) را تثبیت نموده و تضمینهای اساسی را تشکیل میدهند که متعاقباً در قوانین اتحادیه اروپا پیادهسازی شدهاند.
منبع مهم دیگر، «منشور حقوق بنیادین اتحادیه اروپا» است که در ماده ۱۸ بهطور صریح حق پناهندگی را مقرر میدارد و ماده ۱۹ آن اخراج و تبعید دستهجمعی را در صورت وجود تهدید برای جان یا آزادی ممنوع میکند.
در سطح اتحادیه اروپا، مجموعهای از اعمال حقوقی تدوین شده است که «سیستم مشترک پناهندگی اروپا» (GEAS) را تشکیل میدهد، از جمله: دستورالعمل 2011/95/EU درباره به رسمیت شناختن و محتوای حمایت بینالمللی، دستورالعمل 2013/32/EU درباره رویههای اعطا و سلب وضعیت، و دستورالعمل 2013/33/EU درباره استانداردهای پذیرش افرادی که برای حمایت بینالمللی درخواست میدهند. این دستورالعملها در حقوق ملی هلند، از جمله Vreemdelingenwet 2000 و مقررات فرعی مرتبط که روند پناهندگی را تنظیم میکند، پیادهسازی شدهاند.
رویههای دریافت وضعیت پناهندگی در هلند
در هلند، رویههای پناهندگی توسط قوانین ملی تنظیم میشوند که با دستورالعملهای اتحادیه اروپا مطابقت دارند. نهاد اصلی مسئول رسیدگی به درخواستهای پناهندگی، سازمان مهاجرت و تابعیت (IND) است.
رویه عمومی پناهندگی (AA)
رویه عمومی پناهندگی (AA) رویه استاندارد است و معمولاً ۶ روز به طول میانجامد. در برخی موارد، این مدت میتواند تا ۹ روز (AA+) تمدید شود. در طول این رویه، متقاضی تحت مصاحبهای قرار میگیرد که در آن اطلاعات شخصی، مسیر سفر و دلایل درخواست پناهندگی مورد بحث قرار میگیرد.
رویه تمدیدشده پناهندگی (VA)
اگر درخواستی نتواند در چارچوب رویه عمومی رسیدگی شود، به رویه تمدیدشده منتقل میشود که ممکن است چندین ماه یا بیشتر طول بکشد. متقاضی ممکن است به سازمان پذیرش دیگری منتقل شود و ملزم به مراجعه روزانه به دفتر IND نیست. انتقال به VA در موارد زیر صورت میگیرد:
- متقاضی کمتر از ۱۲ سال سن دارد و بدون والدین وارد شده است.
- متقاضی بیمار است و قبل از اینکه بتواند در مورد دلایل فرار خود اظهاراتش را بیان کند، نیاز به درمان دارد.
- سازمان IND به زمان اضافی برای اتخاذ تصمیم نیاز دارد، برای مثال برای انجام بررسیهای تکمیلی.
- مترجم در دسترس نیست.
- یک خانواده وجود دارد که مسیر «VA» را نیز طی میکند.
- کمبود موقت نیروهای باتجربه در IND وجود دارد.
درخواست پناهندگی مجدد (HASA)
افرادی که قبلاً پاسخ منفی برای درخواست پناهندگی خود دریافت کردهاند، در صورت وجود شرایط یا شواهد جدیدی که قبلاً در نظر گرفته نشده است، میتوانند درخواست مجدد پناهندگی (HASA) ارائه دهند.
رویه دوبلین
رویه دوبلین زمانی اعمال میشود که دولتِ یک کشور دیگرِ عضو اتحادیه اروپا، یک کشور عضو EER یا سوئیس مسئول رسیدگی به درخواست پناهندگی تلقی شود. این امر بر اساس مفاد مقررات (EU) شماره ۶۰۴/۲۰۱۳ (دوبلین ۳) است که معیارهای تعیین دولت مسئول را مشخص میکند.
این رویه در موارد زیر آغاز میشود:
- متقاضی پیشتر در یک کشور دیگرِ عضو اتحادیه اروپا/منطقه اقتصادی اروپا/سوئیس درخواست پناهندگی داده است.
- اولین ورود به اروپا از طریق کشور دیگری صورت گرفته باشد، برای مثال به صورت غیرقانونی.
- یک کشور دیگر برای متقاضی ویزای شینگن یا مجوز اقامت صادر کرده است.
ویژگیهای این رویه:
- این رویه مدت زمان کوتاهی دارد.
- متقاضی در یکی از مراکز پذیرشِ COA (سازمان مرکزی پذیرش پناهجویان) اسکان داده میشود.
- یک جلسه مصاحبه با سازمان مهاجرت و تابعیت (IND) برگزار میشود. در این جلسه، اطلاعات شخصی، ملیت و مسیر سفر تعیین میگردد. شرایط مربوط به دلایل پناهندگی (برای مثال آزار و اذیت) در این گفتگو مطرح نمیشود. با این حال، متقاضی میتواند توضیح دهد که چرا معتقد است هلند باید به پرونده او رسیدگی کند و نظر خود را درباره انتقال پروندهاش به یک دولت دیگر ارائه دهد.
- پس از تأیید انتقال، متقاضی به کشور مسئول منتقل میشود.
- در صورت رد درخواست توسط IND، متقاضی حق دارد از تصمیم بهصورت تجدیدنظر/اعتراض در دادگاه هلند اقدام کند و اغلب در طول رسیدگی به شکایت، حق اقامت در مرکز پذیرش را نیز حفظ میکند.
- اگر در طول فرآیند مشخص شود که هلند مسئول رسیدگی به این پرونده است، درخواست به «فرآیند پناهندگی عمومی» (AA/AA+) منتقل میشود.
رویه سادهشده
این رویه در مواردی اعمال میشود که:
- متقاضی از کشوری آمده است که بهعنوان کشور امن تلقی میشود.
- متقاضی شهروند اتحادیه اروپا باشد.
- متقاضی قبلاً در یکی دیگر از کشورهای عضو اتحادیه اروپا/منطقه اقتصادی اروپا یا سوئیس از حمایت برخوردار شده باشد.
متقاضیانِ کشورهای مبدأ امن یا شهروندان اتحادیه اروپا میتوانند از یک روند سادهشده استفاده کنند که از رویهی استاندارد سریعتر است. فهرست کشورهای امن توسط دولت هلند تعیین میشود و بهطور منظم بهروزرسانی میگردد.
این رویه بهصورت تسریعشده انجام میشود. متقاضی در یک مرکز پذیرش اسکان داده میشود و در انتظار فراخوان برای انجام یک مصاحبه واحد با سازمان مهاجرت و تابعیت (IND) است. در طول این مصاحبه، اطلاعات شخصی، ملیت، مسیر سفر و دلایل درخواست وی بررسی و تأیید میگردد. اگر فرد پیشتر در کشور دیگری در اتحادیه اروپا وضعیت پناهندگی یا نوع دیگری از حمایت را داشته باشد، تمرکز نه بر شرایط کشور مبدأ، بلکه بر توضیح علت ترک کشوری است که در آن حمایت دریافت کرده است.
پس از مصاحبه، IND معمولاً ظرف چند روز تصمیمگیری میکند. با این حال، اگر نیاز به بررسیهای تکمیلی باشد، پرونده به فرایندی طولانیتر ارجاع میشود—یعنی یا فرایند عمومی (AA/AA+) یا فرایند تمدیدشده. این امر، برای مثال، زمانی ممکن است رخ دهد که درباره صحت اطلاعات ارائهشده تردید وجود داشته باشد یا لازم باشد اوضاع و شرایط تکمیلی روشن شود.
در صورت اتخاذ تصمیم منفی، متقاضی حق دارد به دادگاه صالح شکایت کند. در طول رسیدگی قضایی، وی معمولاً در هلند باقی میماند و حق استفاده از حمایت/پذیرش و کمک حقوقی را حفظ میکند. با این حال، اگر دادگاه تصمیم IND را تأیید کند، فرد باید بلافاصله خاک کشور را ترک کند، حق استفاده از پذیرش در یک مرکز پذیرش را از دست میدهد و معمولاً با ممنوعیت ورود به منطقه شنگن مواجه میشود. وی ممکن است برای آمادهسازی جهت بازگشت به یک مرکز ویژه منتقل شود یا در برخی موارد تا زمان اخراج/بازگرداندن اجباری، در بازداشت اداری قرار گیرد.
رویه مرزی (GP)
افرادی که مستقیماً در مرز (مثلاً در فرودگاه) درخواست پناهندگی میدهند، ممکن است مشمول «رویه مرزی (GP)» قرار گیرند. این رویه میتواند تا ۲۸ روز به طول انجامد؛ در این مدت، متقاضی در یک مرکز بازداشت تخصصی نزدیک فرودگاه اسخیپول اقامت میکند.
این رویه با یک مصاحبه در IND آغاز میشود که مشابه مصاحبه در چارچوب رویه عمومی AA/AA+ است. با این حال، اگر IND درخواست را بیاساس بداند یا معتقد باشد که باید از طریق رویه سادهشده رسیدگی شود (مثلاً اگر فرد از یک کشور امن آمده باشد یا در کشور دیگری وضعیت پناهندگی داشته باشد)، فرآیند میتواند تسریع شود. حداکثر مدت زمان رویه مرزی ۲۸ روز است.
این فرآیند میتواند به روشهای مختلفی پایان یابد. اگر IND تصمیم مثبتی بگیرد، متقاضی به کشور پذیرفته میشود و به یک مرکز پذیرش باز منتقل میگردد تا در انتظار تخصیص مسکن شهرداری بماند. اگر IND بر این نظر باشد که برای تصمیمگیری به زمان بیشتری نیاز است یا شرایط پرونده مستلزم بررسی دقیقتری است، پرونده به «رویه تمدیدشده» ارجاع داده میشود و متقاضی به یک مرکز پذیرش عادی منتقل میگردد. همچنین امکان دارد فرآیند با ارجاع پرونده به «رویه عمومی» خاتمه یابد که همراه با انتقال از یک مرکز بسته به یک مرکز باز است.
با این حال، اگر IND تصمیم منفی اتخاذ کند، متقاضی حق دارد از تصمیم آن به دادگاههای هلند در مرحله تجدیدنظر/اعتراض پیروی کند. تا زمان تکمیل رسیدگی قضایی، وی در مرکز بسته باقی میماند. در صورتی که دادگاه تصمیم IND را تأیید کند، شخص اجازه ورود به خاک کشور را نخواهد داشت، برای منطقه شنگن ممنوعیت ورود دریافت میکند و به مرکزی منتقل میشود که در آنجا منتظر اجرای اخراج است. اما اگر دادگاه به این نتیجه برسد که IND درخواست را بهطور غیرموجه رد کرده است، متقاضی اجازه ورود به خاک کشور را مییابد و رویه را در قالب رویه تمدیدشده در یک مرکز باز ادامه میدهد.
بنابراین، رویه مرزی در هلند نوعی کنترل مقدماتی است که به مقامات اجازه میدهد درخواستهای بیاساس را پیش از اعطای اجازه ورود به خاک کشور فیلتر کنند. با وجود ماهیت تسریعشده و محدود، این رویه با تضمینهای حقوقی از جمله حقِ دفاع، مترجم و حقِ تجدیدنظر همراه است.
رویه مربوط به اشخاص صغیر بیهمراه (amv)
کودکانِ زیر سن قانونیِ بدون همراه از یک رویه ویژه (amv) پیروی میکنند که در آن سن و آسیبپذیری آنان لحاظ میشود. آنها از سوی بنیاد نیدوس یک سرپرست (قیم) دریافت میکنند، همچنین شرایط ویژه پذیرش و حمایت دریافت میکنند.
این رویه برای افراد زیر ۱۸ سال که بدون والدین یا قیم وارد هلند شدهاند، اعمال میشود.
مراحل اصلی:
- پس از درخواست، یک دوره بهبود/ترمیم در نظر گرفته میشود که در آن متقاضی از حمایت سازمان VluchtelingenWerk Nederland (VWN) و یک وکیل برخوردار میشود.
- سپس صغیر رویه عادی (AA/AA+) را طی میکند، اما با رعایت سن و وضعیت آسیبپذیر وی.
- یک قیم از سازمان Nidos تعیین میشود که در زمینههای مسکن، آموزش، مراقبتهای پزشکی و جهتیابی در سیستم حقوقی کمک میکند.
- اگر سندی برای تأیید سن وجود نداشته باشد، IND میتواند دستور انجام بررسی سن (مثلاً عکسبرداری با اشعه ایکس از استخوانها) را صادر کند.
- در صورت رد درخواست پناهندگی، بررسی میشود که آیا امکان اسکان/پذیرش امن و مناسب در کشور مبدأ وجود دارد یا خیر.
- اگر مشخص شود که بازگشت به دلیل نبود امکانات پذیرش مناسب غیرممکن است، متقاضی میتواند به شرط همکاری با مقامات، اجازه اقامت بشردوستانه (مجوز اقامت به دلیل عدم تقصیر) دریافت کند.
اجازه اقامت دائم بر اساس پناهندگی
پس از ۵ سال اقامت مستمر در هلند با اجازه اقامت موقت بر اساس پناهندگی، افراد میتوانند برای دریافت اجازه اقامت دائم درخواست دهند. شرایط لازم عبارتند از:
- تداوم دلایل اعطای پناهندگی.
- برآورده کردن الزامات ادغام در جامعه.
- عدم ایجاد تهدید برای نظم عمومی یا امنیت ملی.
